اسباب النزول ( فارسي ) — الصفحة ١٤٠
بازگشت به مسأله « آيا ملاك عموم لفظ است و يا خصوص سبب ؟ » * [ سوره همزه و سبب نزول آن ]
بازگشت به مسأله « آيا ملاك عموم لفظ است و يا خصوص سبب ؟ » * [ سوره همزه و سبب نزول آن ]
بازگشت به مسئلهء « آيا ملاك عموم لفظ است يا خصوص سبب »
بارى كسانى كه عموم لفظ و تعبير آيه را ملاك و معتبر برنشمرده‌اند مىگويند : به حكم دليل و قرينهء ديگرى اين آيات ( يعنى آيات ظهار و لعان و قذف ) - كه داراى سبب خاصى مىباشند ، يعنى آيهء ظهار مخصوص سلمة بن صخر ، و آيهء لعان ، مخصوص هلال بن اميه ، و آيهء حد قذف مخصوص تهمت وارد كنندگان بر عايشه است ، و نيز آيات ديگرى امثال آنها كه سبب آنها خاص ، و لفظ و تعبير آنها عام است - مستثنى هستند .
به عبارت ديگر : اگر چه تعبير و لفظ آيه هاى ياد شده عام است و شامل تمام افراد مىگردد ، امّا آنچه ملاك و معتبر مىباشد عبارت از خاص بودن سبب است ، و شمول اين گونه آيات بر تمام افراد مشابه از راه دليل ديگرى استفاده مىشود . چنان كه حكم بسيارى از آيات - به اتفاق همهء علماء و مفسرين - به خاطر دليلى كه وجود دارد به موارد نزول آنها محدود و منحصر مىباشد ، لكن شمول آنها بر تمام افراد از طريق و قرينهء ديگرى استفاده مىشود .
زمخشرى در بارهء سورهء همزه گفته است :
« بعضى مىگويند : اين سوره در بارهء اخنس بن شريق - كه عادت او غيبت و آسيب رساندن به مردم با زبان بوده است - نازل شد .
بعضى گويند : در بارهء اميّة بن خلف نزول يافت .
و عده‌اى هم گويند : اين آيات در بارهء وليد بن مغيره و غيبت كردن او از رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) و گوشه چشم زدن و استهزاء او نسبت به آنحضرت نازل گرديد .
اما مىتوان گفت كه سبب اين سوره خاص است ، لكن وعيد و تهديدى كه در آن وجود دارد عام مىباشد تا شامل همهء كسانى گردد كه مرتكب چنين عمل زشتى مىشوند ،