اسرار الصلوة ( فارسي ) — الصفحة ٥٨

در بيان اينكه توبه بمنزلهء طهارت باطن انسان است

صالحه بجاى آورد و چنان كه گفته شد آثار سوء آن را بر طرف سازد .

و حتى اگر به حيوانى آزارى رسانده احتياطا ميبايست كه آن ضرر را جبران نمايد و سپس آثار سوئش را بر طرف سازد و همهء اين مسائل از تدبر و تأمل در آنچه از مولا امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده فهميده مىشود .

روايت چنين است كه روزى كسى در محضر آن حضرت گفت :

« استغفر اللَّه » حضرت خطاب به او فرمود : مادرت بعزايت بنشيند آيا ميدانى كه استغفار چيست ؟ استغفار درجهء عليّين است و آن اسمى است كه شش معنا و حقيقت را در بر دارد :

اول پشيمانى بر آنچه گذشته است .

دوم عزم و تصميم بر ترك بازگشت به آن عمل .

سوم اينكه حقوقى كه از مردمان ضايع نموده اى ادا نمائى تا اينكه خدا را در حالى كه هيچ حقى از كسى بر تو نيست ملاقات كنى .

چهارم اينكه هر عمل واجبى را كه ضايع ساخته اى حقش را ادا نمائى .

پنجم اينكه گوشتى كه از معصيت بر تن تو روئيده با حزن و اندوه بر آن گناه از بين ببرى تا آنجا كه پوست به استخوان بچسبد و سپس گوشت تازه بين آنها برويد .

ششم اينكه بدن را درد و رنج طاعت بچشانى هم چنان كه لذت معصيت چشانيدى ، در اين هنگام است كه مىتوانى بگوئى « استغفر اللَّه » .

و در مصباح الشريعة از امام 4 صادق عليه السّلام روايت شده كه آن حضرت فرمود : توبه ريسمان خدا و وسيلهء عنايت او است و سزاوار است كه بنده