اسرار الصلوة ( فارسي ) — الصفحة ٤٧٥

در بيان اين معنا كه انسان بايد در حال مناجات حالش مطابق با گفتارش باشد

در بيان اين معنا كه انسان بايد در حال مناجات حالش مطابق با گفتارش باشد

ميبايد گويندهء آن بر صفت آن ذكر باشد ، مثلا براى لا إله الا اللَّه ، و الحمد للَّه ، و سبحان اللَّه ، و اللَّه اكبر و اذكار و اوراد ديگر حقايقى است كه گويندهء اينها بايد بدان حقايق متصف باشد ، مثلا گويندهء لا إله الا اللَّه بايد موحد ، و گويندهء الحمد للَّه ، حامد ، و گويندهء سبحان اللَّه بايد مسبح ، و گويندهء اللَّه اكبر بايد مكبر باشد .

پس اگر كسى كه لا إله الا اللَّه ميگويد ، حقيقت قلبش با توحيد مطلق كامل مخالف باشد ، و همين طور بقيهء اذكار ميبايد معنائى كه مناسب با حالش هست در نظر بگيرد نه آن معناى مطلقى كه بدان متصف نيست ، مثلا از لا إله الا اللَّه توحيدى را قصد كند كه نقطهء مقابل قول مشركان و كافران ، و بت پرستان هست نه توحيدى كه اتكاء به غير ناقض آن هست ، همچنين به تكبير خود معنائى را قصد كند كه نقطهء مقابل عقيدهء كسانى است كه قائل بجسم ، و يا تعطيل هستند نه حقيقت تكبير عملى را كه در كتاب مصباح الشريعة بدان اشاره شده ، تا عدم لذت بردن از مناجات با پروردگار منافى با آن تكبير باشد ، زيرا حقيقت تكبير با عدم لذت بردن از مناجات منافات دارد زيرا طبيعت انسان بر اين سرشته شده كه ببزرگان و معاشرت و هم نشينى و انس با آنها مايل و راغب است ، و اگر پذيرفتيم كه ذات اقدس حق در قلب بندهء مؤمن از همه چيز بزرگتر است و يا اينكه او از اينكه به وصف در آيد بزرگتر و والاتر است ، خواه ناخواه انسان بايد از مناجات و گفتگوى با او لذت برد و بذكر و انس و خلوت با او راغب باشد ، و اگر در دل خود لذت و رغبتى نديد اين كاشف از اين حقيقت است كه تكبير او تكبير واقعى نيست .

و خلاصهء مطلب اينكه اين سخن تو كه ميگوئى اشهد ان لا إله الا اللَّه .