اسرار الصلوة ( فارسي ) — الصفحة ٤٠٥

در اينكه تمام موجودات عالم بر صراط مستقيم در حركت هستند بجز انسان كه پس از تكليف خودش صراط و راه خودش را انتخاب مىكند

در اينكه تمام موجودات عالم بر صراط مستقيم در حركت هستند بجز انسان كه پس از تكليف خودش صراط و راه خودش را انتخاب مىكند

آنچه كه از كمالات در وجود او بوديعه نهاده شده تدريجا از قوه به فعل در مىآيد تا اينكه به آخرين مرتبه از كمالى كه براى نوع و شخص او از فعلياتى كه شايستهء او است و معين شده برسد ، و اين در صورتى است كه مانعى او را از اين سير و حركت بسوى كمال مانع نشود ، اما انسان ، پس از اينكه به اوان اختيارى كه در تكليف معتبر است رسيد ، گاه مىشود كه در سير نفسانى خود ، آنچه كه از خصوصياتى كه شايستهء نوع انسان است و در وجود او بالقوة موجود است ، اينها را بدون اينكه فعليتى كه مخالف با نوع انسان باشد در ميان آيد ، از قوه به فعل مىرساند ، تا اينكه به آن آخرين درجات مراتب فعليت كه سزاوار انسان كامل است ميرسد . و اين بسيار كم است ، و چنين فردى است كه در صراط مستقيم انسانى حركت مىكند ، اما اغلب افراد بشر ، پس از اينكه آن حركت اختيارى برايشان پديد آمد در صدد از قوه به فعل در آوردن آنچه كه در وجود آنها است بر مىآيند ، ولى فعلياتى هم كه لايق و شايستهء انسان نيست در ميان مىآيد ، در نتيجه سير و حركت آنها نه بر صراط مستقيم انسانى ، بلكه بخاطر سوء اختيار خود در اعوجاج و كجى و انحراف از مسير انسانيت خواهد بود ، بگونه اى كه سرانجام اين حركت به پستترين مرتبه از فعليات كه شايستهء بهائم و درندگان ، بلكه شياطين هست منتهى مىشود ، و گاه مىشود كه در همان مرتبه مىماند و صورت ظاهريش هم بر همان صورت فعليتى كه بر آن هست در مىآيد - كه بايد از اين ذلت و خوارى دنيا و آخرت به خدا پناه برد .

و اما اينكه در بعضى از اخبار آمده است كه صراط مستقيم ، همان صورت انسانيت است ، به اين معنا است كه حركت انسان به طرف