أساس الإقتباس ( فارسي ) — الصفحة ٣٨٤

فصل يازدهم در اولى به حسب اين موضع

فصل يازدهم در اولى به حسب اين موضع

فصل يازدهم در اولى بحسب اين موضع

هر چه لاحق شود چيزى را و بتوسط آن چيزى ديگر را لحوق او متوسط را اول بود چه بالذات متقدم بود و پيش از اين گفته ايم هر چه محمول بود بر عامى و خاصى اول محمول بر عام بوده باشد و بتوسط عام بر خاص پس در اين موضع هر محمولى كه بر عامتر از موضوعى محمول نبود آن حمل را اولى خوانند و اگر چه حمل اولى بحقيقت خاصتر از آن باشد و چون اين معنى مقرر شد گوئيم محمول اولى يا مقوم بود يا نبود و مقوم باشد كه عام بود مانند جنس نوع را و باشد كه مساوى بود مانند فصل و حد نوع را اما خاص نتواند بود و غير مقوم باشد كه عام بود مانند تساوى دو زاويه داخل از يك جهت با دو قائمه وقوع خطى را بر دو خط كه اقتضاء تساوى متبادلان كنند و وقوع خطى را بر دو خط كه اقتضاء تساوى خارجه و داخله كنند چه اين دو معروض اگر چه بذات يكىاند اما باعتبار دواند و باشد كه مساوى بود مانند ضاحك ناطق را و باشد كه خاصتر بود مانند زوج عدد را و خاصتر باشد كه مقوم انواع بود مانند فصول مقسمه جنس را و باشد كه نبود مانند عرضيات غير منوع و هر يك باشد كه استيفاء اقسام كنند بر وجه تقابل چنانك اتصال و انفصال از فصول كم را و حركت و سكون از غير فصول جسم را و باشد كه نكنند چنانك ناطق و صهال از فصول و طاير و ماشى و سابح از غير فصول حيوان را و باشد كه با صحت انقلاب اقسام بود مانند حركت و سكون جسم را و باشد كه نبود بل لازم بود معروض خود را مانند ذكر و انثى حيوان را چه شايد كه جسم متحرك ساكن شود و نشايد كه حيوان ذكر انثى شود و همچنين باشد كه لحوقش نفس موضوع را باشد مانند ذكر و انثى حيوان را و باشد كه انواع او را باشد مانند زوج و فرد عدد را بيانش آنست كه حيوان