أساس الإقتباس ( فارسي ) — الصفحة ٣٧٨

فصل نهم در شرايط مقدمات برهاني

فصل نهم در شرايط مقدمات برهاني

تكرار احساس بحواس ظاهره مستتبع حفظ صورتى جزوى باشد در باطن تكرار جزويات در حس مستتبع حصول صورتى كلى باشد در عقل و چون از تقرير اين معانى فارغ شديم باسر مباحث برهان شويم

فصل نهم در شرايط مقدمات برهان

مقدمات برهان را چند شرط باشد ا آنك يقينى الصدق باشند تا بطبع انتاج صادقى كنند بيقين نه بحسب وضع تنها مانند قياس چه انتاج صادق از غير صادق چنانك در جدل و ديگر صناعات افتد برهانى نبود از جهت آنك بالطبع و بالذات نبود ب آنك اقدم باشند بالطبع يعنى بطبع بر نتايج مقدم باشند چه علل نتايجند ج آنك در عقل نيز اقدم باشند به زمان تا توصل از آن بنتايج صحيح بود د آنك اعرف باشند در عقل يعنى از نتايج واضحتر و يقينىتر باشند تا اقتضاء وضوح و يقينى بودن نتايج كنند نه آنك در يقينى بودن نتايج قصورى افتد بل بان وجه كه حكم يقينى اول مقدمات را بود و بتوسط مقدمات نتايج را ه آنك مناسب نتايج باشند بحسب علمى كه نتايج از آن علم باشد يا علمى كه مشارك آن علم بود چه علت مناسب معلول باشد و معنى مناسب آن بود كه محمولات موضوعات را ذاتى بود چنانك گفته آيد و آنك اوائل براهين بر آن مقدمات هم اقدم و اعرف بود تا رسيدن بمقدماتى كه بنفس خود بين بود و از جمله اقدم و اعرف بود و ببايد دانست كه اقدم فى نفس الامر ديگر بود و به نسبت با ما ديگر و اول اقدم بطبع بود و از اقدم به نسبت با ما اقدم بحسب عقل ما ديگر بود و بحسب حس ما ديگر و همچنين اعرف بطبع ديگر بود و بحسب عقل و ادراك ما ديگر چه اقدم بطبع آن بود كه رفعش مستلزم رفع غيرى بود بى انعكاس و اعرف بطبع آن بود كه آنچه مقتضى وجود و بقاء طبايع موجودات عالم است بر ترتيبى و نظامى كه هست قصد تحصيل و ايجاد وى بالذات كرده