آداب نماز ( فارسي ) — الصفحة ٢٦٣

تنبيه آخر

چنانچه در محالّ خود مبرهن است . و نظر به افعال جزئيّه نيز چون كنيم ، غايت خلقت انسان عالم غيب مطلق است ، چنانچه در قدسيّات وارد است :

يا بن آدم خلقت الأشياء لاجلك ، و خلقتك لاجلى . ( 1 )

و در قرآن شريف خطاب به موسى بن عمران على نبينا و آله و عليه السلام فرمايد : وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسى 20 : 41 ( 2 )

و نيز فرمايد : وَانَا اخْتَرْتُكَ 20 : 13 . ( 3 )

پس ، انسان مخلوق « لاجل اللَّه » و ساخته شده براى ذات مقدّس او است ، و از ميان موجودات او مصطفى و مختار است ، غايت سيرش وصول به باب اللَّه و فناى في ذات اللَّه و عكوف به فناء اللَّه است ، و معاد او إلى اللَّه و من اللَّه و في اللَّه و باللَّه است ، چنانچه در قرآن فرمايد : انَّ الَيْنا ايابَهُم 88 : 25 . ( 4 )

و ديگر موجودات به توسّط انسان رجوع به حق كنند ، بلكه مرجع و معاد آنها به انسان است ، چنانچه در زيارت جامعه ، كه اظهار شمّه اى از مقامات ولايت را فرموده ، مىفرمايد : و اياب الخلق اليكم ، و حسابهم عليكم . و مىفرمايد : بكم فتح اللَّه ، و بكم يختم . ( 5 )

و اينكه در آيهء شريفه حق مىفرمايد : انَّ الَيْنا ايابَهُمْ ثُمَّ انَّ عَلَيْنا حِسابَهُم 88 : 25 - 26 . ( 6 )

و در زيارت جامعه مىفرمايد : و اياب الخلق إليكم و حسابهم عليكم

سرّى از اسرار توحيد ، و اشاره به آن است كه رجوع به انسان الكامل رجوع إلى اللَّه است ، زيرا كه انسان كامل فانى مطلق و باقى به بقاء اللَّه است و از خود تعيّن و انّيّت و انانيّتى ندارد ، بلكه خود از اسماء حسنى و اسم اعظم است ، چنانچه اشاره به اين معنى در قرآن و احاديث شريفه بسيار است .

و قرآن شريف به قدرى جامع لطايف و حقايق و سراير و دقايق توحيد

( 1 ) - « اى فرزند آدم ، من همه چيز را براى تو و تو را براى خود آفريدم » . علم اليقين ، ج 1 ، ص 381 . .

( 2 ) - پاورقى 390 . .

( 3 ) - پاورقى 388 . .

( 4 ) - « همانا بازگشت آنان به سوى ماست . » ( غاشيه - 25 ) .

( 5 ) - « بازگشت آفريدگان به سوى شما و حسابرسى آنان با شماست . . . خدا به سبب شما ( خلقت را ) آغاز كرد و به شما پايانش مىدهد . » عيون اخبار الرّضا ، ج 2 ، ص 272 . زيارت « جامعهء كبيره » . .

( 6 ) - « همانا بازگشت آنان به سوى ماست ، آن گاه حسابشان بر عهدهء ماست . » ( غاشيه - 25 ، 26 ) . .