مصباح الهداية إلى الخلافة والولاية — الصفحة ٠.١٦١

گفتار در « عروج » و « معراج » گفتار در نحوه ظهور حقيقت محمديه در عالم كثرت وبيان مقام وارثان حضرت ختمى مقام

در معناى اين بيت ابن فارض :

وقبل فصالى دون تكليف ظاهري

ختمت بشرعى الموضحى كلّ شرعة

شارح فرغانى گويد :

پيش از فصال وشير باز كردن من در حال طفوليت ، وپيشتر از آن كه به مبلغ سنى رسيدمى كه ظاهر صورت من به تكليفات أوامر ونواهى مطالب شدى ، يا نزد آن وقت صبي ، ختم كردم به شريعت كامل جامع شامل خودم ، كه پيدا كننده وبيان كنندهء حال ومقام وعلوم واسرار واخلاق وآثار من است ، مر هر شريعتي را كه پيش از من بود زيرا كه شريعت من صورت جمع شامل ، وفذلكه وسرّ جمله وحاصل كليهء شرايع است . وشرايع ديگر صور أجزاء وتفاصيل جزئي أو بود لا جرم همه بر وى ختم شد . « 152 »

مقصود شارح علامه آن است كه حضرت ختمى مقام قبل از أوان بلوغ ، بلكه هنگام طفوليت ، از آن جا كه نفس شريف أو مستكفى بالذات وبي نياز از معلم بشرى بود ، رشد عقلي در أو در أيام صباوت در حد اعجاز بود ، واين حكايت مىكند از آن كه خطوط شعاعيهء نورية بين أو وعين ثابت وحقيقت اصليهء أو در مقام لاهوت ظاهر ، وعقلي كلى وصادر اوّل مربى أو در أوان طفوليت بوده است . حق تعالى تربيت أو را به أسماء حسنى وصفات عليا بر عهده گرفت ، وآن چنان سعهء روحي در باطن أو بهم رسيد كه خويش را خاتم جميع شرايع إلهية ديد .

نفوس كامله ، خصوصا أب الأرواح والعقول ، از آن جهت كه سيرشان سير


« 152 » - مشارق الدراري ، با مقدمه وتعليقات سيد جلال الدين آشتيانى ، ص 541 .