مصباح الهداية إلى الخلافة والولاية — الصفحة ٠.١٢١

گفتار در صادر نخست وچگونگى صدور كثير از واحد

گفتار در صادر نخست وچگونگى صدور كثير از واحد

عبارت نظم خاص خود را داراست . چه آن كه نور الأنوار همان « فيض مقدس » است كه أنوار ، يعنى حقايق نورية ، از آن متنوّرند . واز همين « نور الأنوار » است اولين جلوهء احمدى وعلوي ، عليهما السلام ، كه به تحقيق پيوسته است كه مكرر حضرت ختمى مرتبت فرموده‌اند :

أنا وعلىّ من نور واحد وأنا وعلىّ من شجرة واحدة .

بنا بر اين ، عالم أنوار عبارت است از عوالم جبروتيه ، كه اولين منزل از منازل غيب هويت است وبه اعتباري نيز از آن عالم به « المنزل الثاني للغيب الهوية الإلهية » تعبير كرده‌اند واز عالم مثال « المنزل الثالث للغيب الهوية » قصد شده است . ومرجع « هو » در هو النور الذي . . . « نور الأنوار » يا نوره الَّذى نوّرت منه الأنوار است .

وشايد مقصود واقعي از نور الذي نورت منه . . . نور الأنوار باشد .

در « مطلع » سوم ، از « مصباح » ثاني ، صحبت از « صادر اوّل » به ميان آمده است وحضرت امام ( قده ) به اين مسئله پرداخته‌اند كه نزد حكما صادر نخست « عقل أول » است . وروايات متعدد در كتب أرباب حديث ، از عامه وخاصه ، بر اين أصل دلالت دارد واحدى از أرباب « درايت » اين أصل أصيل وقاعدهء غير قابل انكار را رد نكرده است . « 124 » كساني كه صدور كثير را از حق جايز دانسته‌اند ، مبدأ المبادى ونور الأنوار را واحد حقيقي ندانسته‌اند ، وقايل به صفات زايده وجهات متكثرة در حقاند . نزد قايلان به بساطت ذاتيهء حق ونافيان صفات كليهء زايد بر ذات - خلافا للشيخ الأشعري وأذنابه ، چه آن كه اشاعره أمهات صفات را زايد بر ذات مىدانند ، وذات را ماهيتى مجهولة الكنه فرض كرده‌اند - در مبدأ أول جهت كثرت نيست ، واختيار نيز عين ذات اوست لذا بهويته البسيطة منشأ ظهور جميع اشياست ، ولى بر سبيل نظم وتنسيق . چه آن كه نزول بركات از سماء اطلاق به أراضي تقييد بر طريق الأشرف فالأشرف إلى أن ينتهى إلى الأخسّ است .

« 124 » - اينكه عرض شد « أرباب درايت » مراد محققان از أرباب تحقيقاند . اما هستند جاهلان مغرورى كه بدون توجه به معناى واحد حقيقي در همه جا از انكار احديت ذاتية سخن گفته‌اند . « چشم باز وگوش باز واين عمى حيرتم از چشم بندى خدا » .