ممد الهمم در شرح فصوص الحكم ( فارسي ) — الصفحة ٢٨٦

[ از جملهء آيات و معجزات ، آيات ركائب است ]

سلوك الى الله است . « 1 »

ملا عبد الرزاق در شرح فرمايد :

پس از اين سر ناقه و سر تخصيص هر پيغمبرى به مركبى ، خواهد آمد ، عيسى به حمار ، موسى به عصا و محمد به براق . « 2 »

فمنهم قائمون بها بحقّ

پس بعضى از اصحاب آن مذاهب كسانى هستند كه بر ركائب به حق ( به راستى و درستى ) قائمند .

كه مركب تن را در طاعت حق و سير به سوى حق وا مىدارند كه بگوييم اين طايفه قائم به ركائباند به استعانهء از حق تعالى و يا قائم به ركائباند به شهود حق و كشف صادق . به اين معنى كه تعينات راكبيت و مركوبيت و مسافت و ابتدا و انتها و ديگر امور و احوال ، آنها را از شهود حق باز نمىدارد و صاحب آنها نمىشود و يا بگوييم كه اين طايفه قائم به ركائباند به امر حق و چنان كه ظاهر است اين معانى نزديك به هماند .

و منهم قاطعون بها السباسب

سباسب جمع سبسب ( بيابان ) است يعنى بعضى از اصحاب اين مذاهب كسانى هستند كه بيابان عالم ظلمات و أجسام دنيوى و مادى را پيمودند و در وادى خود كاميهاى نفسانى و شهوات حيوانى سير كردند كه چون حيوان عصارى راه بسيار رفتند و به جايى نرسيدند و دور نيست كه از طايفه نخستين اهل عرفان را اراده كرده باشد و از طايفه دومى فلاسفه را . شبسترى در گلشن راز گويد :

ز دور انديشى عقل فضولى

يكى شد فلسفى ديگر حلولى

خرد را نيست تاب نور آن روى

برو از بهر او چشم دگر جوى

دو چشم فلسفى چون بود أحول

ز وحدت ديدن حق شد معطل

رها كن عقل را با حق همى باش

كه تاب خور ندارد چشم خفاش

فأمّا القائمون فأهل عين

و أمّا القاطعون هم الجنائب

اما آنان كه قائمون به حقند اهل عينند ( يعنى اهل شهود و عيانند ) و آنان كه قاطعون

« 1 » شرح فصوص قيصرى ، ص 263 . « 2 » شرح قاسانى ، ص 167 .