ممد الهمم در شرح فصوص الحكم ( فارسي ) — الصفحة ١٨٤

جسد و قالب مثالي

عبد الغنى نابلسى گويد :

سهل تسترى گويد براى عارف بسطامى نوشت : در اينجا مردى است كه نوشيد نوشيدنىاى كه بعد از آن هيچ گاه تشنه نمىشود . ابو يزيد در جوابش نوشت : اينجا مردى است كه جميع اكوان را نوشيد و خود فارغ از همه است و زبانش از دهانش درآمده است از كثرت عطش . « 1 »

و لقد نبّهنا على هذا المقام بقولنا :

و هر آينه بر اين مقام به گفتهء خود تنبيه فرموديم :

يا خالق الأشياء في نفسه

أنت لما تخلقه جامع

اى آفريننده أشياء در ذات خود ( يعنى در علمش كه عين ذاتش مىباشد ) تو جامع همهء آن چه آفريده اى هستى .

چه همهء آنها در علم و عين تواند ، چون امواجى كه بر روى درياى زخّارند . « 2 »

تخلق ما لا ينتهى كونه فيك

فأنت الضيّق الواسع

تو در خود چيزى مىآفرينى كه قابليتش انتها ندارد . ( پس از ايجاد متناهى چگونه عاجز باشى ) پس تويى در همهء مظاهر ، از ضيق و واسع .

لو أن ما قد خلق الله ما

لاح بقلبي فجره السّاطع

يعنى اگر آن چه حق تعالى آفريد در قلب من قرار گيرد نور بلند آن در قلب من آشكار نمىگردد .

من وسع الحقّ فما ضاق عن

خلق فكيف الأمر يا سامع ؟

يعنى قلبى كه گنجايش حق ( و همهء اسماء و كمالاتش كه غير متناهى است ) را دارد .

پس چگونه از خلقى ( كه متناهى است ) تنگ شود پس چگونه است امر سعهء قلبى شنونده . ( يا چگونه مىشود امر ظهور حق در مظاهر ) .

بالوهم يخلق كلّ إنسان في قوة خياله ما لا وجود له إلَّا فيها ، و هذا هو الأمر العام .

و العارف يخلق بهمّته ما يكون له وجود من خارج محل الهمّة .

هر انسانى به سبب وهم در قوهء خيالش آن چه را كه جز در قوهء خيال وجود نمىيابد مىآفريند و اين كار امر عام است كه شامل هر انسانى است و عارف به همت خود آن چه

« 1 » شرح فصوص عبد الغنى نابلسى ، ص 454 . « 2 » زخّار يعنى پر آب و بزرگ .