كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى ) — الصفحة ٠.٧٨١

امر چهارم [ در خوف و رجاء ]

نفس و رسيدگى به حساب خود و خضوع و خشوع در پيشگاه احديت و نحو اينها است .

و اما عمل جلوگيرى نفس از محظورات است و آن چهار درجه دارد :

عفت ، ورع ، تقوى و صدق ، عفت منع از شهوات نفسانى است و ورع اجتناب از معاصى و تقوى ترك شبهات و صدق مهيا شدن براى خدمت و تحصيل سعادت است و از آثارش اين ستكه بنا نكند جائى را كه در آن سكونت نميكند و اندوخته ننمايد چيزى را كه همراه خود نميبرد و بفقدان و مفارقت متاع دنيوى محزون و متأثر نشود .

امر چهارم [ در خوف و رجاء ]

امر چهارم [ در خوف و رجاء ]

: از بعضى آيات و اخبار استفاده مىشود كه انسان بايد بين خوف و رجاء بطور مساوى باشد و هيچ‌كدام بر ديگرى ترجيح نيابد حتى در خبر دارد كه « لو وزن احدهما لم يترجح على الآخر » ( اگر هر كدام از خوف و رجاء سنجيده شود بر ديگرى فزونى نيابد ) .

و از بعضى آيات و اخبار ديگر استفاده مىشود كه رجاء بايد زياده از خوف و ترجيح بر آن داشته باشد و براى علماء اخلاق در جمع بين اين دو دسته آيات و اخبار مسالك و انظارى است .

بعضى گفتند دسته اول از آيات و اخبار راجع به پيش از ظهور آثار مرگ و دسته دوم راجع بوقت ظهور آثار آن است .

و برخى گفتند دسته اول راجع به پيش از عمل ، و دسته دوم راجع ببعد از عمل است .

و بعضى ديگر گفتند دسته اول راجع بمنهمك و طغيان‌كننده در معاصى ، و دسته دوم راجع به غير اينهاست .

و برخى ديگر گفتند دسته اول براى كسى است كه رجاء بر او غالب شده و چندان از معاصى باكى ندارد و دسته دوم براى كسى است كه خوف بر او چيره گرديده و بيأس نزديك شده است .