كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى ) — الصفحة ٠.٦١٦
تحقيق در مذهب حق :
سوم - قول صدر المتالهين و تابعين اوست كه گفته‌اند : روح به صورت برزخى و قالب مثالى كه صورتى است بدون ماده تعلق ميگيرد و تمام عالم آخرت صور خياليه است كه بخلاقيت نفس موجود مىشود .
چهارم - قول شيخ احمد احصائى است كه ميگويد : روح بجسد حور قليائى كه برزخى بين اين بدن جسمانى و روح انسانى است تعلق ميگيرد .
پنجم - مذهب محققين از حكماء و متكلمين و ارباب شريعت است كه قائلند روح به همين بدن عنصرى تعلق ميگيرد و معاد هم جسمانى و هم روحانى مىباشد و قول حق اين است .
و ما نخست مذهب حق را ثابت نموده و سپس بطلان ساير مذاهب را متذكر ميشويم :
تحقيق در مذهب حق :
تحقيق در مذهب حق :
تحقيق كلام در اثبات مذهب حق موقوف بر تقديم چند مقدمه است و قبل از شروع در مقدمات مزبور از توضيح اصطلاحى چند كه در ضمن مطالب آينده با آنها اصطكاك پيدا ميكنم ناگزيريم .
1 - حكماء براى حركت چهار قسم ذكر كرده‌اند : حركت كميه مانند اعداد و خطوط و ازمنه ؛ حركت كيفيّه مانند الوان و بويها و طعمها حركت وضعيه ، مانند حركت زمين بدور خود و حركت اينيّه مانند حركت زمين بدور خورشيد .
و صدر المتألّهين حركت ديگرى بنام حركت جوهريه براى كليّه عناصر ذكر كرده كه ترقى و تعالى آنها بواسطه آن حركت است و در تمام مواد و عناصر سارى و جارى بوده و آنها را از نقص به طرف كمال سير ميدهد و از آن بجوهر سيّال تعبير مىكنند .
2 - براى هر متحركى دو نوع حركت ذكر كرده‌اند ، يكى حركت توسطيّه و ديگر حركت قطعيه ، حركت توسطيّه عبارت از حركت نقطهء سياره است كه از مبدأ تا منتها سير مىكند و در هر آنى در يك قسمت از زمان و مكان