كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى ) — الصفحة ٠.١٢٧

فرع چهارم از فروع عدل -

حاصل نگردد .

شرايط تكليف : فاضل مقداد ( رحمه اللّه ) براى تكليف شرايطى ذكر نموده كه يك قسمت آن متعلق بنفس تكليف و قسمتى راجع بمكلّف ( بكسر لام ) و قسمتى هم راجع بمكلف ( بفتح لام ) است .

اما شرايط تكليف را چهار چيز دانسته .

اول - آنكه داراى مفسده نباشد ، دوم - اينكه قبل از صدور فعل باشد سوم - وقوعش ممكن باشد .

چهارم - صفتى زائد بر حسن داشته باشد « 1 » .

و شرايط مكلف ( بكسر لام ) را هم چهار امر شمرده :

اول - اينكه عالم بصفات فعل از حسن ، قبح ، مصلحت و مفسده باشد دوم - به مقدار استحقاق مكلفين از ثواب و عقاب دانا باشد .

سوم - بر ايصال و رسانيدن حق هر مستحقى از ثواب يا عقاب قادر باشد .

چهارم - اينكه فاعل قبيح نباشد .

و شرايط مكلف ( بفتح لام ) را سه چيز ذكر نموده :

اول - قدرت بر فعل يا ترك آن داشته باشد .

دوم - علم به تكليف يا امكان تحصيل آن را دار باشد .

سوم - اسباب و آلات فعل براى وى ميسر باشد .

ولى اين شرايط روى مذاق متكلمين است و مطلب زيادترى از آنچه قبلا ذكر شد ( در مباحث عدل ) ندارد .

و محققين شرايط عامه تكليف را چهار چيز شمرده‌اند : بلوغ ، عقل ، قدرت و علم ، و بايد دانست كه اين شرايط بيك نحو نيست بلكه با هم تفاوت

( 1 ) اين شرط بنا بر مذاق فاضل مقداد ( رحمة اللّه عليه ) است تا مباح را خارج كند زيرا فعل مباح را حسن ميداند و تحقيق در آن مبحث اول از عدل گذشت .