كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى ) — الصفحة ٠.١٢
[ مقدمه كتاب ]
وجود عينى ، انتزاعى و اعتبارى .
وجود عينى آنست كه ما بازاء دارد يعنى عين چيزى بازاء و مقابل او در خارج يافت مىشود مانند جواهر ( چون انسان ) و پارهء از اعراض از قبيل كم و كيف ( مثل اندازه انسان و رنگ او ) .
وجود انتزاعى آنست كه در خارج ما بازاء ندارد ولى منشأ انتزاع دارد ، يعنى عين چيزى در خارج بازاء و مقابل او نيست ولى چيزى كه اين وجود از او منتزع و جدا شود يافت مىشود ، مانند ابوت ( پدر بودن ) .
و وجود اعتبارى آنست كه قائم بيد معتبر باشد مثل ملكية كه وقتى محقق مىشود كه اعتبار كنندهء مانند شرع يا عرف آن را اعتبار كند .
قديم و حادث : قديم آنست كه وجودش مسبوق بعدم نباشد ، مانند ذات واجب الوجود .
و حادث : آنست كه وجودش مسبوق بعدم باشد ، مانند ممكنات .
و حكما براى قديم و حادث دو قسم فرض كردهاند ، قديم ذاتى و زمانى و حادث ذاتى و زمانى .
و تعريف كردهاند باينكه قديم ذاتى آنست كه بحسب ذات قديم بوده و مسبوق به علت هم نباشد و اين مختص بذات واجب الوجود است .
و قديم زمانى آنست كه مسبوق به زمان نباشد ولى مسبوق به علت باشد ، مانند عقول و مجردات كه مىگويند اينها هميشه بوده و از علت خود كه ذات واجب الوجود باشد منفك نبودهاند .
و حادث ذاتى آنست كه محتاج به علت بوده اگر چه مسبوق بعدم نباشد يعنى قديم زمانى باشد .
و حادث زمانى آنست كه مسبوق بعدم باشد ، و اين حرف باطل است و بيان بطلان آن در مبحث قدرت بيايد .
مركب و بسيط : مركب آنست كه از اجزاء تأليف و تركيب شده باشد و آن بر سه قسم است مركب خارجى ، مركب ذهنى عقلى ، و مركب وهمى .