نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٣٠

مبحث سيوم ( 11 ) سپه : سيم ( مثل موارد ديگر ) در بيان خطابت

نه بحزم عقل

، چنان كه گويند فلان دشمنست به جهت آنكه با دشمن دوستى آشكارا مىكند . و گاه باشد كه در كلام خطابى برهان و غير آن از اقسام دليل مستعمل شود بحسب اقتضاى حال . و خطابت بحسب غرض بر سه قسم است : اول مشاورت و مشاورت خطابتيست

كه مراد ازو اقناع باشد در آنكه امر فلانى را مى بايد كرد به جهت آنكه نافع است و كار فلانى را نمى بايد به جهت آنكه موجب ضرر است .

قسم دوم منافرت و آن خطابتيست

كه مقصود ازو اقناع باشد در مدح چيزى به جهت فضيلت آن يا در ذم چيزى به جهت نقص و قباحت وى .

قسم سيوم

مشاجرت و آن خطابتيست

كه غرض ازو اقناع باشد در شكايت ظلم يا اعتذار كه آن چيز ظلم نبود و مانند آن . و لازمست بر خطيب كه ضبط كند قواعد كليه كه

متعلق باشد باقسام ثلثهء مذكوره

. يعنى آنچه مناسب قسم مشاورت باشد آن را ملكه سازد تا در محل

كه غرض از خطابت مشاورت باشد كه از باب اوامر و نواهيست قادر باشد بر تركيب كلامى كه مناسب آن باشد و بر مقدمات آن مطلع باشد . و آنچه معد اين معنى است آن را ضبط كرده باشد . و همچنين بايد كه آنچه مناسب قسم منافرت و مشاجرتست از مقدمات ، ملكه سازد و مقدمات آن را ضبط كند و لازم نيست بر وى كه

ضبط كند آنچه مناسب حال هر شخصى

باشد زيرا

( 1 ) شرح ابن ميثم : من دون حزم العقل ( ش 7783 - 17 ب ) ولى در نسخهء شمارهء 2053 كاتب جزم العقل نوشته است

( 2 ) سپه : خطابتست

( 3 ) سپه : اقناع در مدح چيزى به جهت فضيلت آن يا

( 4 ) سپه : سيم ( مثل موارد ديگر )

( 5 ) سپه : خطابتست ( مثل قبل )

( 6 ) سپه ( كه ) ندارد ولى لازم است

( 7 ) مطابقهء صفت و موصوف بقاعدهء عربى

( 8 ) يا : در محلى

( 9 ) آستانه ( كه ) ندارد ولى باشد بهتر است .

( 10 ) سپه : شخص