نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٢٧

فصل در بيان محسنات

لا رَيْبَ فِيهِ

زيرا كه لا ريب فيه تأكيد جملهء اولى است و ميان مؤكد و مؤكد

ادخال حرف عطف جايز نيست . و همچنين اگر جملهء دوم متعلق بجملهء اول نباشد اصلا و ميان ايشان مناسبتى نباشد ترك عطف لازم باشد به جهت آنكه در عطف مناسبتى في الجمله مى بايد [ 11 آ ] چنان كه گويى « زيد

طويل و عمر و شاعر » . و اگر در ميان ايشان مناسبتى في الجمله باشد عطف بايد كرد جملهء دوم را بر جملهء اولى خواه

آن جملها

را محل از اعراب باشد چنان كه گويى « زيد يأمر و ينهى » يا نباشد چنان كه گويى « الامير يعدل و الوزير يظلم » . و همچنين اگر دو جمله مختلف باشد

در اسميت

و فعليت يا در خبريت و انشا ترك عطف بايد كرد چنان كه خداى تعالى فرموده‌إِيّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيّاكَ نَسْتَعِينُ . اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »

.

قسم هشتم

حذف و اضمار گاه باشد كه حال مقتضى آن باشد

كه بعضى از اركان يا متعلقات كلام را حذف كنند به جهت نكته‌اى

و غرضى چنان كه خداى تعالى فرموده : أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً

، مفعول فعل را ذكر نكرده به جهت آنكه غرض ذكر علم و عدم علم است نه متعلق آن . و چنان كه شاعر گفت : « قال لى كيف انت قلت عليك » يعنى « انا عليك » . « انا » را انداخت به جهت آنكه سوال قرينه است و اگر ذكر ميكرد احتمال توهم جهل يا عبث

داشت . و چنان كه خداى تعالى فرموده « و ان احد من المشركين استجارك »

. يعنى ، و ان استجارك « احد

( 1 ) آيهء 1 و اول آيهء 2 سورهء بقره

( 2 ) سپه : ميان مؤكد ( فقط )

( 3 ) آستانه : زيدا - سپه ( و ) ندارد ، رك . تعليقات

( 4 ) آستانه : خواند و آن

( 5 ) جمله‌ها ( رسم الخط )

( 6 ) سپه : باشند

( 7 ) يت مصدرى

( 8 ) آيهء 5 و 6 سورهء فاتحه

( 9 ) سپه ( قسم هشتم ) را ندارد

( 10 ) آستانه : نباشد

( 11 ) هر دو نسخه نكتهء ( رسم الخط )

( 12 ) آستانه ( هل يستوى ) را ندارد - قسمتى از آيهء 9 سورهء روم

( 13 ) آستانه : باعث

( 14 ) اول آيهء 6 سورهء بقره