نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٢٢

فصل در بيان محسنات

مشبه چنان كه گويى « عندى

اسد » زيرا كه اسد لفظ مشبه به است اطلاق كرده باشد

بر مشبه كه مرد شجاع است . و همچنين است اگر گويند « رايت زيدا اسدا » اگر مراد از لفظ اسد ، مرد شجاع باشد « چنان كه بعضى گفته‌اند . اما اگر مراد ازو شير باشد »

كه معنى حقيقى ويست و ادات تشبيه محذوف باشد بتقدير . « رايت زيدا مثل اسد » از باب تشبيه باشد « نه استعاره زيرا كه استعمال لفظ در موضوع له خواهد بود نه در غير موضوع له به جهت علاقهء تشبيه »

پس استعاره نباشد . ناچارست از قرينه تا معنى مجازى مفهوم گردد . و اگر قرينه نباشد لفظ منصرف شود بمعنى حقيقى . و اگر استعاره مقرون نباشد

به چيزى كه ملايم تشبيه يا مشبه

باشد آن را استعارهء مطلقه گويند مثل مثالى

[ 9 آ ] كه مذكور شد . و اگر مقرون باشد به چيزى كه ملايم و مناسب مشبه باشد آن را استعارهء تجريديه

خوانند چنان كه گويى « فلان غمر

الردا » . زيرا كه ردا استعاره است در عطا و ذكر غمر كه ملايم عطاست تجريد است . اگر مقرون باشد به چيزى كه ملايم مشبه به باشد آن را استعارهء ترشيحيه خوانند چنان كه حق سبحانه

و تعالى مى فرمايد : أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ

. لفظ اشتروا استعاره است در استدلال و ذكر ربح و تجارت كه ملايم و مناسب مشبه به است ترشيح است .

و گاه باشد كه در يك استعاره ، ترشيح و تجريد هر دو جمع شود چنان كه گويى « عندى اسد شاكى السلاح نابت الظفر » . اسد

استعاره است در مرد شجاع و ذكر شاكى السلاح يعنى تمام سلاح تجريد است و ذكر نابت الظفر ترشيح است .

قسم ديگر از اقسام

استعاره ، استعارهء بالكنايه و استعارهء تخييليه است .

( 1 ) آستانه : عبدى

( 2 ) شايد : باشى - سپه : كرده شود

( 3 ) آستانه قسمت داخل گيومه را ندارد .

( 4 ) ايضا آستانه ندارد ،

( 5 ) آستانه : باشد

( 6 ) بقرينهء سپه اصلاح شد

( 7 ) سپه مغشوش است - آستانه : مثال

( 8 ) انوار الربيع : مجرده

( 9 ) غمر يعنى واسع و از قبيل كثير الرماد است . رك تعليقات

( 10 ) سپه : حق تعالى ( مثل موارد ديگر )

( 11 ) قسمتى از آيهء 16 سورهء بقره

( 12 ) سپه : لفظ اسد

( 13 ) آستانه : اسقام ، رك . تعليقات