نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٢١
فصل در بيان محسنات
حذف كنند به جهت مبالغه چون زيد اسد في الشجاعة
.
نوع ششم تمثيل و تمثيل عبارتست از تشبيه مركب من حيث المركب بمركب دگر چنان كه خداى تعالى مى فرمايد : « مثل الذين حملوا التورية ثم لم يحملوها [ 8 ب ] كمثل الحمار يحمل اسفارا »
و چنان كه گويند كسى را كه متردد باشد در كارى « اراك تقدم رجلا و توخر اخرى »
اما اين مثال ثانى را استعارهء تمثيليه گويند .
نوع هفتم مثل و آن عبارتست از حكايت كلام كه مستعمل شده باشد در واقعه‌اى دگر مثل
واقعهء اول چنان كه گويى كسى را كه بر راى و مشورت او عمل نكنند : « لا يطاع لقصير امر »
و قصير نام وزير پادشاه است .
نوع هشتم استعاره بدانكه استعمال لفظ را در غير موضوع له خود به جهت علاقه
و مناسبتى مجاز گويند چنان كه گذشت . پس اگر علاقه غير مشابهت باشد ميان معنى حقيقى و مجازى آن را مجاز مرسل گويند مثل استعمال يد كه دستست در نعمت و قدرت .
و اگر آن علاقه مشابهت باشد آن را استعار گويند . پس استعاره قسمى است از مجاز مطلق و قسم
مجاز مرسل است . و او
عبارتست . از استعمال لفظ در غير ما وضع له بعلاقه مشابهت . و استعاره بر چند قسم است : اول تحقيقيه . و استعارهء تحقيقيه آنست كه لفظ مشبه به را اطلاق كنند بر
( 1 ) در هر دو نسخه : شجاعة - در مطول هم اين مثال آمده است .
( 2 ) نيمهء اول آيهء 5 سورهء جمعه - در نسخهء آستانه با اغلاطى نوشته شده .
( 3 ) به وليد بن يزيد هم نسبت داده شده است ، رك . تعليقات
( 4 ) آستانه : در واقعه مثل واقعه اول
( 5 ) من لم يسمع را يك لا يطاع لقصير امر لا ترى ( شرح ابن ميثم ش 2053 - 17 ب )
( 6 ) آستانه : علاقهء مناسبتى
( 7 ) شايد : قسمى
( 8 ) استعمال او براى غير ذوى العقول : رك . تعليقات