نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ١٩

فصل در بيان محسنات

مستعمل باشد . سيوم آنكه بر قوانين و قواعد اهل عربيت و اعراب نحوى مستعمل باشد .

چهارم آنكه از الفاظ غريبه

وحشيه نباشد و اين مذكورات همه گذشت .

نوع دوم كلام خبرى و معتبر در او آنست كه آنچه مقتضاى حال باشد مرعى شود

پس اگر حال اقتضاى جمهء اسميه كند ، فعليه ذكر نكند و بر عكس . و همچنين رعايت كند

تقديم آنچه بايد كرد و تاخير آنچه تاخير بايد كرد از مبتدا و خبر و مفاعيل و حال و تميز و ظرف و غير آن از اجزاى كلام و متعلقات و لواحق او . و نيز اگر حال اقتضاى تاكيد كند « به يك مرتبه يا بيشتر يا اقتضاء تنكير كند يا تعريف يا ذكر يا تقدير يا غير ذلك »

آن را مرعى دارند چنان كه گذشت .

نوع سيوم كلام انشايى چون مقتضاى حال ذكر كلام انشايى باشد آن را رعايت كنند و ذكر كلام خبرى نكنند و اركان و متعلقات كلام انشايى بر قياس كلام خبريست .

نوع چهارم حقيقت و مجاز حقيقت در مفرد استعمال لفظست در موضوع له خود و در مركب اسناد نسبت است بر آنچه

آن نسبت از آن او باشد در نفس امر .

و مجاز در مفرد استعمال لفظست در غير موضوع له خود به جهت علاقه چنان كه گذشت .

و مجاز در مركب معلوم است از تعريف حقيقت در مركب . پس در مجاز دو چيز معتبر باشد : يكى آنكه منقول باشد از موضوع له « به غير موضوع له

، دوم آنكه

نقل به جهت علاقه و مناسبتى باشد . و

مجاز بر سه قسم است : اول مجاز در طرف

فقط

( 1 ) آستانه : عربيه - شرح ابن ميثم : الرابع الاحتراز عن الالفاظ الغريبة الوحشية ( ش 2053 - 11 ب ) .

( 2 ) سپه : مرعى شده

( 3 ) در هر دو نسخه كنند هم خوانده مىشود

( 4 ) آستانه عبارت داخل گيومه را ندارد .

( 5 ) سپه : به آنچه

( 6 ) آستانه قسمت داخل گيومه را ندارد .

( 7 ) آستانه : از نقل

( 8 ) آستانه ( و ) ندارد

( 9 ) مطول : مجاز مرسل ، رك . تعليقات