نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ١٨
فصل در بيان محسنات
نوع پنجم سجع
مثل كثرة الوفاق نفاق و كثرة الخلاف شقاق
يعنى موافقت
بسيار با كسى نفاقست و مخالفت بسيار خصومتست . و گاه باشد كه در حرف اخير فقرات ، موافقت نباشد چنان كه امير المؤمنين ع فرمود : « الحمد للهّ غير مفقود الانعام و لا مكافاة الافضال » . و در قرآن سجع نگويند بلكه فاصله گويند . و اگر در اثناى قرائن جمع كرده شود ميان دو لفظ يا بيشتر كه مشابه يكديگر باشد
در وزن آن را تضمين مزدوج خوانند مثل « كثرة الوفاق نفاق و كثرة الخلاف شقاق » كه
گذشت .
و اگر اوزان الفاظ همه مساوى باشد و حرف آخر از يك جنس باشد آن را ترصيع خوانند چنان كه خداى تعالى مى فرمايد : « ان الابرار لفى نعيم و ان الفجار لفى جحيم »
« يعنى بدرستى كه نيكوكاران در نعمت بهشتند و فاجران در دوزخ »
. و چنان كه حضرت امير المؤمنين ع فرمود در صفت دنيا
« الدنيا
اولها عناء و آخرها فناء ، حلالها حساب و حرامها عقاب » يعنى اول دنيا رنجست و آخر او نيستى ، حلال او را حسابست و حرام او را عذاب
.
فصل در بيان محسنات
فصل در بيان محسنات
كه در فصاحت و بلاغت دخل دارد و راجع مىشود بمعانى الفاظ و آن [ را ] نيز انواع است .
نوع اول دلالت لفظيه و معتبر در و چهار چيزست : اول آنكه آن لفظ [ 7 ب ] دال ، عربى
خالص صحيح باشد . دوم آنكه بر قياس لغت عرب و قوانين ايشان
( 1 ) آستانه كلمهء ( سجع ) را ندارد .
( 2 ) آستانه : خلاف - اين مثال در شرح ابن ميثم نيز هست ( نسخهء شمارهء 7783 آستانه : خلاف )
( 3 ) سپه : موافقت كردن
( 4 ) سپه : باشند
( 5 ) سپه : چنان كه
( 6 ) آيهء 13 و 14 سورهء انفطار
( 7 ) سپه قسمت داخل گيومه را ندارد .
( 8 ) سپه : در صفت دنيا گويند
( 9 ) آستانه ( الدنيا ) را ندارد .
( 10 ) سپه : عذاب است .
( 11 ) سپه در حاشيه : عربى خالص باشد . صح ( تصحيح )