نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ١٦

مبحث دوم در بيان فصاحت و بلاغت و لواحق آن

فصل در بيان محسنات كه دخل در فصاحت و بلاغت دارد و بالفاظ راجع مىشود و آن گاه باشد كه راجع شود بآحاد [ 6 ب ] حروف

كلمه « مثل آنكه حروف »

آن كلمه همه خفيف نباشد و همه ثقيل نباشد بلكه در ثقل

و خفت معتدل باشد و مخفى نيست كه اعتدال نيز مراتب دارد پس اگر متكلم الثغ

باشد در تاليف كلام خود احتراز كند از حروف را . و گاه باشد كه راجع شود بنفس كلمه باعتبار آنكه آن كلمه معتدل باشد در قلت حروف و كثرت و در حركات و سكنات « پس كلمات ثلاثيه اعدلست از احاديه و ثنائيه و رباعيه و غير آن . و از كثرت حركات »

متواليه و التقاى ساكنين نيز احتراز بايد نمود

. و دو متحرك كه بعد از ايشان يا ما بين ايشان ساكن باشد اعدل باشد و گاه باشد كه راجع شود بكلمات مركبه و آن را انواع است : نوع اول تجنيس چون « حديث حديث » يعنى سخن نو و اين تجنيس را تام خوانند مثل « جبة البرد و جنة

البرد » يعنى جبه برد يمانى سپر سر ماست و مثل « الجاهل اما مفرط او مفرط »

يعنى جاهل يا از حد مى گذرد يا تقصير مىكند و اين را تجنيس ناقص مى گويند

و مانند اين بسيارست .

نوع دوم اشتقاق و اشتقاق استعمال الفاظ متعدده است كه مجتمع باشند در يك اصل چنان كه حق سبحانه و تعالى

فرمود : « فاقم وجهك للدين القيم »

يعنى قايم و راست نگه دار روى خود را براى دين راست . و چنان كه حضرت رسالت پناه ص

( 1 ) سپه : آن كلمه

( 2 ) سپه كلمات داخل گيومه را ندارد

( 3 ) آستانه : ثقيل

( 4 ) در حاشيه سپه : من الثغ لا يتكلم به حرف الراى

( 5 ) آستانه قسمت داخل گيومه را ندارد .

( 6 ) آستانه : و التقاء ساكنين نيز احتراز كند

( 7 ) در نسخهء آستانه : خبه ولى جنه به معنى سپر صحيح است . رك تعليقات

( 8 ) در نسخهء آستانه ( او مفرط ) را كاتب از قلم انداخته . رك تعليقات

( 9 ) سپه : گويند

( 10 ) سپه : حق تعالى

( 11 ) اول آيهء 43 سورهء روم - سپه : القيمة