نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٩

مبحث ( 2 ) آستانه : صحبت ( ولى بقرينهء بعد معلوم مىشود سهو القلم كاتب است ) . اول در بيان الفاظ

اگر احتمال صدق و كذب داشته باشد آن را خبر گويند و اگر احتمال صدق و كذب نداشته باشد آن را انشاء گويند . و اگر بالذات دلالت

بر طلب فهم كند « آن را استفهام گويند . و اگر دلالت بر فعل يا ترك فعل كند

» بر سبيل استعلا آن را امر و نهى گويند .

و اگر بر سبيل تساوى

باشد آن را التماس خوانند . و اگر بر سبيل خضوع و خشوع باشد آن را دعا گويند . و اگر دلالت بر طلب نكند بالذات [ 3 ب ] آن را تنبيه خوانند چون تمنى و ترجى و ندا و غير آن

. و اگر لفظ دلالت كند بر معنى بالتزام و آن معنى التزامى شرط معنى مطابقى آن

لفظ باشد آن را دلالت اقتضا خوانند چون دلالت صل بر وجوب وضو يعنى شرط حصول و تحقق معنى مطابقى « باشد و در خارج شرط معنى مطابقى »

آن لفظ باشد پس اگر مفهوم موافق باشد آن را دلالت - فحوى گويند چون دلالت : « و لا تقل لهما اف »

بر تحريم ضرب . و اگر مفهوم مخالف باشد آن را دلالت مفهوم مخالف خوانند چون دلالت

« فلم تجدوا ماء فتيمموا »

بر عدم جواز تيمم با وجدان آب . و بدانكه ترادف وضع دو لفظ است يا بيشتر از براى يك معنى از يك حيثيت چنان كه گذشت و سبب آن توسعهء لغتست يا تسهيل بر تحصيل قافيه يا سجع يا حصول وزن بيت يا سهولت تلفظ نسبت بماوف اللسان يا اختلاف اهل وضع و توارد و مانند آن . و تاكيد تقويت

( 1 ) سپه : و اگر بالذات دلالت بر طلب كند فهم

( 2 ) آستانه عبارت داخل گيومه را ندارد - بر سبيل استعلا امر و نهى گويند

( 3 ) آستانه : مساوى

( 4 ) مثل قسم ( شرح ابن ميثم )

( 5 ) آستانه : و آن

( 6 ) سپه در متن ندارد ولى در حاشيه نوشته‌اند : شرط حصول و تحقق معنى مطابقى باشد در خارج و السلام - و بعد در متن : و اگر شرط معنى مطابقى آن لفظ نباشد

( 7 ) قسمتى از آيهء 23 سورهء اسراء

( 8 ) سپه مغشوش است : آن را دلالت مفهوم مخالف باشد آن را دلالت . . . .

( 9 ) قسمتى از آيهء 6 سورهء مائده .