نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٧

مبحث ( 2 ) آستانه : صحبت ( ولى بقرينهء بعد معلوم مىشود سهو القلم كاتب است ) . اول در بيان الفاظ

نزد اهل معقول اما پيش اصحاب نقل لزوم فى الجملة كافى است [ 2 ب ] . و هر يك از دلالت تضمنى و التزامى ، دلالت وضعيه است يعنى وضع را در آن دخل است نه عقلى محض چنان كه فخر رازى و بعضى ديگر مى گويند . و دلالت مطابقى مستلزم دلالت تضمنى و التزامى نيست « و هر يك از دلالت تضمنى و التزامى مستلزم ديگرى نيست »

اما مستلزم دلالت مطابقيست

و دلالت تضمنى مستلزم تركيب موضوع له است بخلاف دلالت مطابقى و التزامى .

و دلالت « مطابقى حقيقيه است و دلالت تضمنى و التزامى نه حقيقيه است و نه مجازيه . اما آنكه حقيقت نيست ظاهرست »

به جهت آنكه حقيقت استعمال لفظ است در موضوع له و معنى تضمنى التزامى موضوع له نيست . و اما آنكه مجازيه نيست به جهت آنكه مجاز استعمال لفظ است در غير موضوع له استعمال كه مقصود بالذات باشد و موضوع له مقصود نباشد

. و ظاهرست كه دلالت تضمنى و التزامى بحسب تبعيت و عرض است به جهت آنكه ذهن انتقال بمعنى تضمنى يا

التزامى مىكند وقتى كه اطلاق كرده بشود آن لفظ در معنى مطابقى انتقال عرضى نه ذاتى . و مقصود بالذات معنى مطابقيست در آن استعمال . آرى اگر لفظ

را استعمال كنند در معنى تضمنى يا التزامى استعمالى كه مقصود بالذات نباشد

از جهت علاقهء آن استعمال او مجاز باشد از آن حيثيت . و جزء لفظ اگر دلالت « بر جزء معنى خود نكند آن را مفرد خوانند چون انسان و مانند آن . و اگر دلالت بر »

جزء معنى خود كند آن را مركب گويند مثل غلام - زيد و رامى الحجاره و لفظ مفرد اگر موضوع باشد براى معنى كه فرض شركت نتوان كرد در آن ، آن را جزئى خوانند چون زيد

. « و اگر فرض شركت توان كرد

( 1 ) سپه عبارت داخل گيومه را ندارد فقط در آخر : دگرى نيست

( 2 ) سپه : و مطابقيست - آستانه همه جا : مطابقست - سپه : و مطابقست

( 3 ) آستانه قسمت داخل گيومه را ندارد . در عوض : و دلالت غير مطابقى حقيقيه نيست ظاهرست .

( 4 ) سپه : باشد و موضوع له مقصود

( 5 ) آستانه : و التزامى

( 6 ) سپه : لفظى

( 7 ) آستانه : باشد

( 8 ) آستانه عبارت داخل گيومه را ندارد .

( 9 ) در آستانه اول ( انسان ) بوده بعد خط زده و بالايش نوشته‌اند : زيد