نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٣

قص - تزول الجبال و لا تزل

خواهم كرد كه كسى از لشكر ايشان از آن جنگ نجات نيابد الا اندكى و آن كس كه نجات يابد ديگر هرگز او را ميل حرب

نشود .

خطبه 11 قس - و من كلام له ع لابنه محمد بن الحنيفه رضوان اللّه عليه ( 6 ) عبده وش 295 ( رضوان اللهّ عليه ) را ندارد . لما اعطاه الراية يوم الجمل

خطبه 11 قس - و من كلام له ع لابنه محمد بن الحنيفه رضوان الله عليه

لما اعطاه الراية يوم الجمل

اين كلامى است كه حضرت امير المؤمنين ع به پسر خود محمد الحنيفه

رضوان اللّه عليه گفته روز جنگ جمل وقتى كه حضرت ع

علم را بدست محمد داد .

بدان كه اين كلام مشتمل است بر بعضى آداب و رسوم قتال و جدال و تعليم كيفيت محاربه و مقاتله و درين كلام هفت اشارتست يكى نهى و شش امر .

قص - تزول الجبال و لا تزل

قص - تزول الجبال و لا تزل

ج - كوه از جاى خود زايل گردد و تو از جاى خود زايل مشو . اين نهى است و غرض تاكيد و مبالغه است در ثبات و عدم [ 104 ب ] تزلزل يعنى بالفرض و التقدير اگر كوه از جاى خود بجنبد و بجاى ديگر رود بايد كه تو از جاى خود حركت نكنى يعنى چنان كه جنبيدن كوه و از جاى بجاى ديگر رفتن وى ممكن نيست عادة مى بايد كه حركت و انتقال كردن تو نيز ممكن نباشد زيرا كه انتقال و جنبش در جنگ از جاى بجاى ديگر دليل اضطرابست خصوصا نسبت به كسى كه علم در دست وى باشد و اضطراب دليل ترس و ضعف است و اين مستلزم دليرى و قوت دشمن و نا اميدى

و سستى لشكر است . و عض

على ناجذك اين امر اول است يعنى دندانهاى خود را بهم محكم بگير

و زور كن و بيفشر . گفته‌اند درين دو حكمت است :

( 5 ) سپه : ديگر هرگز ميل او بحرب نشود

( 6 ) عبده وش 295 ( رضوان اللهّ عليه ) را ندارد .

( 7 ) سپه : به پسر خود حضرت محمد بن الحنفيه رضوان اللهّ عليه گفت روزى جنگ جمل

( 8 ) سپه : آن حضرت

( 1 ) آستانه ( و نا اميدى ) را ندارد .

( 2 ) عبده وش 295 ( و ) ندارد : عض

( 3 ) سپه : بگيرد