نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٠

خطبه 3 قس - و من خطبة له ع ( 11 ) در عبده ع نيست ولى ش 295 و عبده : و هى المعروفة بالشقشقية تعرف بالشقشقية ( 12 ) ش 295 : و المقمصه ( اضافه دارد ) ج - از جمله خطبه آن حضرت ع خطبه‌اى است كه آن را خطبه شقشقيه ( 13 ) سپه : او را خطبه الشقشقية مى نامند و آن اينست : قص - اما و اللّه لقد تقمصها فلان

اين كلام كنايت است از اعراض و عدم مبالغه در طلب خلافت . يعنى چون ديدم كه قوم از حق برگشتند و باطل را اختيار كردند ايشان را به حال خود

گذاشتم و اعراض كردم از مطالبه آن . و طويت عنها كشحا و در نورديدم

و نهى كردم پهلوى خود را از آن خلافت . اين سخن نيز كنايت است از ترك آن خلافت و طفقت ارتاى

بين ان اصول بيد جذاء او اصبر على طخية عميا و متفكر و متامل شدم در ميان آن كه حرب كنم با آنها كه حق مرا غصب كردند يا صبر كنم ، هر

دو مشكل مى نمود « اما حرب به جهت آن مشكل مى نمود »

كه دست من بريده بود يعنى

هيچ ناصرى و معينى نداشتم و هيچ كس از قوم به من اتفاق نكردند بلكه همه نفاق كردند

و در بيعت شدند مگر اندكى .

پس اگر حرب مى كردم به اين حال با ايشان همه ايشان را مى بايست كشت . و اگر همه ايشان را مى كشتم خوف بود كه اسلام نماند و كلمه طيبه « لا إله الا اللّه و محمد رسول اللّه » از ميان اكثر خلق

بر طرف شود و كفار مستولى گردند زيرا كه هنوز اوايل اسلام بود . و اما صبر به جهت

آن مشكل مى نمود كه حق از ميان بيرون مى رفت

و احوال مردم مخبط و پريشان گشت و همه در ظلمت و تاريكى و كورى ضلالت و جهالت افتادند و صبر كردن

بر ابتلا و محنت چنين در غايت دشوارى است [ 87 ب ] .

يهرم فيها الكبير و يشيب فيها الصغير و يكدح فيها مؤمن حتى يلقى ربه

اشارتست به دشوارى صبر بر آن حالت و طول آن مدت و حاصلش آن است كه صبر كردن بر آن حالت به جهت

آن مشكل است كه پير كبير السن « پير مى گردد و هر

( 1 ) سپه : به حال ايشان

( 2 ) آستانه : در نور ديدم ( بدون واو )

( 3 ) عبده : ارتى

( 4 ) سپه : و هر دو

( 5 ) سپه عبارت داخل گيومه را ندارد .

( 6 ) سپه : يعنى كه هيچ

( 7 ) سپه : اتفاق نكرده‌اند بلكه همه اتفاق كرده‌اند در بيعت

( 8 ) سپه : اكثر مردم

( 9 ) سپه : بجهة ( رسم الخط )

( 10 ) سپه : رفت

( 11 ) سپه : كردند

( 12 ) آستانه : يلقى اللهّ - در سپه هم اول اللهّ بوده بعد خط زده ربه كرده‌اند : ربه - صح ( تصحيح ) - در عبده و ش 295 ( ربه ) است .

( 13 ) سپه : بجهة ( رسم الخط )