نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ١٠٢

قص - و لا وقت معدود و لا اجل ممدود

نيز نمى داند كه به آن

ضابطه صفات اللّه را مجملا بداند چنان كه بتعريف افراد معرفت معلوم مىشود مجملا زيرا كه صفات اللّه را تعريف نمى تواند كرد [ و گفته شد ]

چنان كه ذات خدا را تعريف نمى توان كرد پس صفات حق سبحانه و تعالى

را انسان نتواند دانست نه بتفصيل و نه باجمال ، شيخ ميثم بحرانى رحمة اللّه عليه اين فقره را چنين تفسير كرده است

. اما شيخ

ابو الحسن كيدرى رحمة اللّه عليه فرموده كه

مراد آن حضرت ازين كلام نفى صفاتست زيرا كه معنى اين سخن آنست كه صفت حق تعالى را نشانه و اثرى نيست يعنى حق تعالى را هيچ صفتى نيست زياده بر ذات وى و غير از ذات وى و غير از ذات چيز ديگر نيست به جهت آن كه حق تعالى يكيست از جميع جهات و اعتبارات و به هيچ وجه من الوجوه در ذات وى كثرت و تعدد نيست پس او را هيچ صفت نباشد « مغاير ذات وى و چون او را هيچ صفت نباشد »

و صفت او را هيچ حدى و اثرى نباشد و آنچه حق تعالى را به آن صفت مى كنند بحسب ظاهر مثل قادر و عالم و غير آن به مجرد اعتبار عقلست و بحسب حقيقت بسلب راجع است و مستلزم تعدد و كثرت نسبت بذات حق تعالى

نيست چنان كه در ممكناتست . و بعضى گفته‌اند

مراد آنست كه متعلقات صفات را حدى

و نهايتى نيست چنان كه معلومات كه متعلق علم است نهايت ندارد و مقدورات كه متعلق قدرتست بى نهايت است و امثال اين .

قص - و لا وقت معدود و لا اجل ممدود

قص - و لا وقت معدود و لا اجل ممدود

ج - اجل آن مدتى كه تعيين كرده شود براى چيزى يعنى صفت [ 43 آ ]

( 1 ) آستانه : اين ( شايد : به اين )

( 2 ) آستانه ندارد و غير لازم به نظر مى رسد .

( 3 ) سپه : حق تعالى را

( 4 ) آستانه : كرده ( وصفى يا ناقص )

( 5 ) آستانه كلمه ( شيخ ) را ندارد .

( 6 ) سپه ( كه ) ندارد .

( 7 ) آستانه عبارت داخل گيومه را ندارد .

( 8 ) سپه : خداى تعالى ( سابقه دارد )

( 9 ) سپه : كه مراد ( ولى كه ضرورتى ندارد )

( 10 ) سپه : حد