نهج البلاغة ( فارسى ) — الصفحة ٩٢

قص ( 2 ) سپه : قس ( ولى قص بايد باشد زيرا قول امام ع است نه قول سيد رضى ) - الحمد للهّ الذى لا يبلغ مدحته القائلون

بحسب ملاحظه عقل بر سه قسمست سلبيه و اضافيه و حقيقيه اگر چه نظر بنفس امر همه راجع بسلب است نزد اهل تحقيق . سلبيه آنست كه اعتبار عقل و نسبت آن به حق سبحانه جز بطريق نيستى نباشد

چنان كه گويند

حق تعالى جسم نيست و جوهر نيست و عرض نيست و مانند آن . و اضافيه آنست كه اعتبار عقل و نسبت به حق جل و علا بطريق هستى باشد اما ملاحظه آن و ملاحظه چيز

ديگر باشد در برابر آن مثل خالقيت و رازقيت كه نسبت آن بذات حق تعالى بر وجه ثبوتست اما ملاحظه آن با ملاحظه چيز ديگرست كه در برابر اوست زيرا كه ملاحظه خالقيت با ملاحظه مخلوقيت و بى آن نمى شود و ملاحظه رازقيت با ملاحظه مرزوقيت است و بى آن نمى شود . و حقيقت آنست كه اعتبار و نسبت آن به ذات حق تعالى بر وجه ثبوت باشد و ملاحظه و قصور وى با ملاحظه چيز ديگر نباشد

در برابر او مثل آنكه گويند خداى تعالى حى است زيرا كه ملاحظه حيوة كه صحت علم و قدرتست با ملاحظه چيز ديگر نيست در برابر وى و صفات حقيقيه را صفات ذاتيه

نيز مى گويند و از وصف بارى تعالى به اين

نوع اوصاف تركيب و كثرت [ 39 آ ] در ذات او لازم نمى آيد زيرا كه اينها به مجرد ملاحظه عقل است نه بحسب ثبوت و تحقق نفس امر چنان كه گذشت . چون اين مقرر شد

پس بدان كه حضرت امير المؤمنين ع شروع كرد اولا در اعتبارات سلبيه و تقديم كرد

آن را بصفات ثبوتيه بنا بر آنكه صفات اللّه همه راجع مىشود بسلب

به جهت حقيقت چنان كه گذشت پس تقديم آن اشارتست به اين نكته . و نيز مقرر شده كه توحيد حق و اخلاص مطلق كما هو حقه مقرر و راسخ نمى شود

در يقين سالك طريق توحيد

( 1 ) سپه : به حق سبحانه بطريق نيستى باشد

( 2 ) سپه : گويد ( ولى بايد جمع باشد )

( 3 ) سپه : اما ملاحظه آن چيز ديگر باشد

( 4 ) سپه : در برابر او مثل گويند كه - آستانه : و برابر

( 5 ) آستانه : ذاتى ( ولى ذاتيه با سبك و قرينه بيشتر مى برازد )

( 6 ) آستانه : اين انواع ( ولى به اين بايد باشد )

( 7 ) آستانه : مقرر است

( 8 ) سپه : تقديم آن را

( 9 ) سپه : صفات اللهّ جمع بسبب مىشود بحسب حقيقت

( 10 ) آستانه : مىشود ( صحيح نيست )