ديوان حافظ با شرح كامل ( منزل به منزل با حافظ ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٣٣

[ شرح ] غزل 204

بيت 1 : رقم : نشان ، علامت مهر : عشق رقم مهر : نقش و نشان محبت

بيت 2 : عتاب : سرزنش معجز : معجزه ، امر خارق‌العاده معجز عيسوى : معجزه‌ى حضرت عيسى ( ع ) كه به مردگان جان مىبخشيده است .

ياد باد آن زمانى كه نگاه ملامت‌گرت جانم را مىگرفت ، ولى لبان نوشينت با معجزه‌ى مسيحايى خود ، ( يعنى يك بوسه ) به تن مرده‌ام جان مىبخشيد !

بيت 3 : صبوحى زده : شراب خورده و مست در مجلس انس : در خلوت دوستى

بيت 4 : شمع طرب : شمع شادى ، صورت دلدار به نور شمع شادىآفرين تشبيه شده است . وين دل : و اين دل پروانه‌ى ناپروا : پروانه‌اى كه بىباكانه هستى خود را فداى معشوق ( شمع ) كند .

ياد باد آن زمانى كه چهره‌ى تو شمع‌وار ، شادى آفرين مجلس انس بود و دل به آتش نشسته‌ى من پروانه‌وار بىباكانه هستى خود را نثار تو مىكرد .

بيت 5 : بزمگه خلق و ادب : محفل شادمانى نيك‌خويان و اديبان صهبا : شراب

بيت 6 : ياقوت قدح : شراب در جام به ياقوت سرخ تشبيه شده است . لعل : سنگى سرخ‌فام از سنگ‌هاى قيمتى ، به استعاره لب گلگون معشوق .

ياد باد آن زمانى كه شراب ياقوت‌فام در جام به درخشش درمىآمد و از لعل لبان نوشينت بوسه‌هايى نصيب من مىكردى .

بيت 7 : كمر بر بستن : قصد سفر كردن ركاب : دو حلقه‌ى كمانى شكل فلزى ، آويخته در طرفين زين اسب كه براى سوار شدن بر اسب پا در آن مىگذارند . « در ركاب كسى بودن » ، ركاب‌دار معنى مىدهد و ركاب‌دار يا خادم ، در هنگام مسافرت مخدوم با پاى پياده در التزام ركاب اوست .

در اين بيت ، ركاب از نظر شكل كمانى به هلال ماه تشبيه شده كه افتخار ركاب‌دارى و خادمى دلدار را داشته و جهانيان را از ورود محبوب آگاه مىكرده است .

بيت 9 : نظم : آراستن و تصحيح كردن گوهر ناسفته : اشعار تصحيح نشده

ياد ايامى به خير كه شما اشعار حافظ را تصحيح مىكرديد .