ديوان حافظ با شرح كامل ( منزل به منزل با حافظ ) ( فارسى ) — الصفحة ٤١٥
[ شرح ] غزل 195
[ شرح ] غزل 195
[ شرح ] غزل 195
بيت 1 : نرگس : گلى زيبا ، به كنايه چشم خمار دلدار تاج‌داران : سلاطين ، شاهان خراب : در اينجا مست و از خود بىخود شدن معنى مىدهد . لعل : سنگى سرخ‌فام ، به استعاره لب گلگون معشوق ، « لب سرخ‌فام دلدار » به « شراب ارغوانى » تشبيه شده است .
سلاطين عالم ، غلام چشمان مست تواند و هوشياران دنيا مست از شراب گلگون لبان تو .
بيت 2 : صبا : باد صبا ، باد بهارى كه به سخن‌چينى مشهور است آب ديده : سرشك غماز : نمام ، سخن‌چين
اسرار عشق ما را باد صبا و اشك غماز من فاش كردند و گرنه عاشق و معشوق هيچ‌گاه اسرار عشق خود را فاش نمىكنند !
بيت 3 : زلف دو تا : زلف خم اندر خم يمين و يسار : طرف راست و چپ سوگواران : عزاداران ، به غم نشستگان
هنگامى كه با گيسوان خم اندر خمت در كوچه و بازار مىگذرى ، بنگر كه از همه طرف مردم با چه چشمان حسرت‌بارى به تو مىنگرند . زلفان سياه معشوق كه از طرفين زينت‌بخش شانه‌هاى اوست به پرچم عزا و عاشقانى كه از چپ و راست با چشمان حسرت‌بار نظاره‌گر آن همه زيبايى هستند به سوگوارانى تشبيه شده‌اند كه دلدار هيچ‌گونه التفاتى به آنان ندارد .
بيت 4 : تطاول : ظلم و ستم ، زيبايى بيش از حد محبوب كه سبب بىرونقى بنفشه مىشود ، به ظلم تشبيه شده است . بىقرار : بىتاب و خشمگين
گيسوان مشكين و خم اندر خم تو حسادت گل‌هاى بنفشه را بر مىانگيزد و آن‌ها را خشمگين مىكند .
بيت 5 : كرامت : بخشش
بيت 6 : گل عارض : چهره‌ى دلدار به گل تشبيه شده است . عندليب : بلبل هزاران‌اند : به ايهام صدها ، هزارها عدد و نيز به معنى بلبلان .
بيت 7 : خضر نبى : خضر مبارك قدم كه مشهور است ، راهنماى گمشدگان در بيابان بوده است .
بيت 8 : صومعه : عبادتگاه سياهكاران : گناهكاران
بيت 9 : خلاص حافظ . . . : خدا نكند كه حافظ از بند زنجير گيسوان حلقه حلقه‌اى تو رهايى يابد . چرا كه اسيران كمند عشق تو ، در عين رستگارى و آزادىاند !
حافظ از جور تو حاشا كه بگرداند روى * من از آن روز كه در بند توام آزادم