علم اصول ( فارسى ) — الصفحة ٦٩

آيا شرط به هيئت بازگشت دارد يا به ماده يا به محمول منتسب به ماده ؟

مغاير است ، اينجا نياز به وجود رابط داريم . پس كار ربط و وجود رابط عبارت است از ربط بين شيئين ، نسبت بين منتسبين و ربط بدون مرتبطين قابل تصور نيست .

پس هيئت معناى حرفى است و وجود رابط ، استقلال در وجود و حتى در تعقل ندارد و به تنهايى قابل تعقل نيست . حال ، چگونه مىتوان قيد را به هيئت برگرداند ؟ چگونه مىتوان قيد را به چيزى كه قابل تصور نيست برگرداند ؟ چنين چيزى نامعقول است و وقتى نتوانيم قيد را به هيئت برگردانيم وجوب و واجب فعلى مىشود .

سؤال ديگر اين است كه واجب مشروط چگونه تحقق پيدا مىكند ؟ قبلا گفتيم واجب مشروط واجبى است كه شرط جزء هيئت آن باشد . چگونه شرط را بدون لحاظ آن به هيئت نسبت مىدهيد ؟

تحقيق آن است كه در واجب مشروط ، قيد را نه به هيئت برمىگردانيم و نه به ماده ؛ بلكه قيد را به محمول منتسب به ماده برمىگردانيم و نه به ذات محمول تا آن اشكالات پيش بيايد . تفصيل اين موضوع در جاى خود مدللا مذكور است .

و الحمد للّه رب العالمين