علم اصول ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٥

4 ) نسبت سنت به كتاب و قابليت تخصيص عام كتابى به خبر واحد

زكات در كتاب هست : « وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ . . . » « 1 » . بعضى از روايات نيز عام كتاب را ، مثل « يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ . . . » « 2 » ، تخصيص مىزند به « لا يرث القاتل » . يعنى اگر يكى از اولاد مورث قاتل بود ، از حكم اين آيه خارج مىشود و ارث نمىبرد . همچنين ، در اطلاق آيهء « وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما جَزاءً بِما كَسَبا . . . » « 3 » احاديثى كه نحوهء قطع يد را معين مىسازند اطلاق مذكور را مقيد مىكنند .

دوم . احتمال آن است كه سنت نسبتش به كتاب حالت تأكيد باشد . قرآن مىفرمايد « وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ » ؛ در روايات نيز آمده است كه صلات واجب است .

قرآن مىفرمايد « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ . . . » « 4 » ؛ در روايات نيز همين معنى هست . قرآن مىفرمايد « . . . وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا . . . » « 5 » ؛ در روايات نيز آمده است كه « يجب عليه الحج » شرب خمر و شهادت زور در قرآن نهى شده است ؛ روايت هم مطابق همين معنى هست . پس ، سنت در اين موارد مؤيد و مؤكّد كتاب است .

سوم . خود سنت تشريع مىكند و مصدر و مبدأ قانون‌گذارى است ، مثل يك

( 1 ) البقرة ( 2 ) : 43 « و نماز به پا داريد و زكات بدهيد . . . » . ( 2 ) النساء ( 4 ) : 11 « حكم خدا در حق فرزندان شما اين است كه پسران دو برابر دختران ارث برند . . . » . ( 3 ) مائده ( 5 ) : 38 « دست مرد دزد و زن دزد را به كيفر عملشان ببريد . . . » . ( 4 ) البقرة ( 2 ) : 183 « . . . بر شما هم روزه داشتن فرض گرديد ، چنان‌كه امم گذشته را فرض شد . . . » . ( 5 ) آل عمران ( 3 ) : 97 .