علم اصول ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٦

امكان تعبد به ظن

اصل طهارت ، اين اصل را اصل مرخص مىنامند .

امكان تعبد به ظن

امكان تعبد به ظن

بحث در امكان تعبد به ظن ، يك بحث در مرحلهء ثبوتى است و علاوه برآن منحصر به ظن خاص نمىباشد . مقصود از امكان هم ، امكان وقوعى است . از طرف دانشمندان اشكالاتى بر امكان تعبد به ظن و حجيت آن مطرح گرديده است كه مشهورترين آن اشكالات ، از جانب « ابن قبه » بيان شده است .

ابن قبه منكر امكان عقلى تعبد به ظن شده است و الزام شارع به تبعيت از آنچه موجب ظن - يعنى طرف راجح - مىشود را قبول ندارد وى براى اثبات مدعاى خود به دو دليل استناد كرده است :

دليل اول : « انه لو جاز التعبد بخبر الواحد فى الاخبار عن النبى ( ص ) ، لجاز التعبد به فى الاخبار عن اللّه تعالى و التالى باطل اجماعا » . « 1 »

دليل دوم : « ان العمل به موجب لتحليل الحرام و تحريم الحلال اذ لا يؤمن أن يكون ما اخبر بحلّيته حراما و بالعكس » .

صاحب كفاية علاوه بر اين دو دليل كه ابن قبه آورده است ، اشكالات ديگرى را هم ذكر مىكند و مىفرمايد كه اگرچه بعضى از آنها را ابن قبه نگفته ، لكن ممكن است به ذهن كسى خطور كند مانند : اجتماع مثلين يا ضدين يا

( 1 ) فوائد الاصول ، جلد 1 ، ص 40 .