ديوان كامل و جامع هديه حافظ ( فارسى ) — الصفحة ١٥٧

* نتيجهء تفأل :

73 - « شطرنج رندان »

زاهدِ ظاهرپرست از حالِ ما آگاه نيست * در حق ما هرچه گويد ، جاىِ هيچ اكراه نيست

در طريقت هرچه پيش سالك آيد خير اوست * بر صراطِ مستقيم اى دل ، كسى گمراه نيست

تا چه بازى رخ نمايد ؟ بيدقى خواهيم راند * عرصهء شطرنجِ رندان را مجالِ شاه نيست

چيست اين سقفِ بلندِ سادهء بسيار نقش * زين معمّا هيچ دانا ، در جهان آگاه نيست

اين چه استغناست يا رب ؟ ! وين چه قادر حكمت است ؟ * كاين همه زخمِ نهان هست و مجالِ آه نيست

صاحبِ ديوانِ ما گويى ، نمىداند حساب * كاندرين طُغرا نشانِ حِسبة لِلّه نيست

هركه خواهد گو بيا و هرچه خواهد گو بگو * كبر و ناز و حاجب و دربان درين درگاه نيست

هرچه هست از قامتِ ناسازِ بىاندامِ ماست * ورنه تشريفِ تو بر بالاى كس كوتاه نيست

بر دَرِ ميخانه رفتن كار يكرنگان بُوَد * خودفروشان را به كوىِ مىفروشان راه نيست

بندهء پير خراباتم كه لطفش دايم است * ورنه لطفِ شيخ و واعظ گاه هست و گاه نيست

حافظ ار بر صدر ننشيند ز عالىمشربى است * عاشقِ دُردىكش اندر بندِ مال و جاه نيست

* توضيحات :

اكراه ( ناخوش - كراهت ) بيدق ( پياده شطرنج ) سقف بلند ( ) طغرا ( نشانى كه بر فرمان و سكه پادشاهان مىگذارند ) تشريف ( بزرگ گردانيدن ) دردىكش ( باده‌نوش كهن‌كار ) ظاهرپرست ( ظاهرساز ) طريقت ( سلوك ) عرصه ( ميدان ) ساده ( بىنقش ) يا رب ( عجبا ) نشان ( آرايهء ايهام دارد ) صاحب ديوان ( وزير اعظم ) ناساز ( نامتناسب ) معنى بيت ( 3 ) ( تا بينيم كه چه بازى و نقشى پديد مىآيد ، ما اينك پياده شطرنج را بر روى صفحه پيش مىبريم زيرا در شطرنج‌بازى با قلندران ، شاه مجال و فرصت تاخت‌وتاز ندارد ) معنى بيت ( 5 ) ( عجبا اين چه بىنيازى و اين چه حكمت است كه اين همه زخمهاى نهانى باشد اما فرصت آه و فرياد نباشد ) معنى بيت ( 6 ) ( رئيس ديوان ما گويى رسم حساب و شمارش را فراموش كرده باشد زيرا بر بالاى فرمان صدقه‌اى كه صادر كرده نشان حسبته الله وجود ندارد ) معنى بيت ( 8 ) ( هر كاستى كه باشد به علت اندام نامتعادل ماست و گرنه خلعت تو بر قامت هر زيبنده‌اى برازنده است ) معنى بيت ( 10 ) ( غلام پير ميخانه‌ام كه لطف و محبت او دايمى است و گرنه لطف شيخ و زاهد گاه هست و گاه نيست ) .

* ترجمه :

* نتيجهء تفأل :

1 - كاملا متوجه باش زيرا دامى براى شما گسترده شده كه قصد فريب شما يا يكى از اقوام نزديكتان را دارند براى بر طرف شدن آن همين امروز سوره مباركه « الفرقان » آيه 30 تا 60 را با حضور قلب و معنى بخوان و نذرى هم بكن و پنجشنبه به يكى از مشاهد متبركه برو .

2 - خواجه در بيت چهارم جواب نيت شما را بطور واضح مىفرمايد :

( چيست اين سقف بلند پرنقش ساده ، از اين معما در جهان هيچ دانايى آگاهى ندارد ) پس شما از عواقب اين كار اطلاع ندارى ، و نمىدانى در شرايط فعلى به ضرر شماست .

3 - از اين نيت صرف‌نظر كن و آن را به موقعيت بهترى بسپار زيرا شرايط لازم را بدست نياورده‌اى .

4 - به زودى ملاقاتى روى مىدهد كه در آن منافع بسيار است . از معامله‌اى زيان خواهى ديد . بيمار را بىجهت آزار مىدهيد .

خريدوفروش و هرگونه معامله را به تأخير بيندازيد كه زيان‌آور است .

5 - اگر او به سخنان شما توجه نمىكند ، اشكال ندارد وقتى كه زيان ديد براى هميشه مريد شما خواهد شد .

6 - شما انسانى پاك ، وارسته ، مؤدب ، مهربان هستيد كه كمتر ارزش شما را مىشناسند ، ناراحت نباشيد . گمشده‌اى داريد كه فعلا در دسترس شما نمىباشد ولى اوضاع او خوب است و امكان دست‌يابى به آن كم مىباشد .

7 - پدر و مادر و يكى از اقوام را رنجيده‌خاطر ساخته‌ايد ، براى برآوردن حاجت خود ، فورى از آنان دلجويى كنيد كه گشايش است .

8 - برنده : از ميانه‌روى و نرمش خود احساس قدرت مىكند اما بازنده : هرگز ميانه‌روى و معتدلى را دوست ندارد و عمل نمىكند پس گاهى از موضع ضعف و گاهى مانند ستمگران رفتار مىكند .

ناراحت نباشيد .

9 - اگر مىخواهيد ، آسوده خاطر باشيد در تمام كارها اعتدال را از دست ندهيد .