شرح فصوص الحكمة — الصفحة ٢٧٠
[ 28 ] ( آنكه به مشاهده نايل آيد ملازم حضرت باشد و ديگران هيچ )
[ 28 ] ( آنكه به مشاهده نايل آيد ملازم حضرت باشد و ديگران هيچ )
[ 28 ] ( آنكه به مشاهده نايل آيد ملازم حضرت باشد و ديگران هيچ )
قال المعلّم : « من شاهد الحقّ ؛ لزمه لزوما ، او تركه عجزا ، و لا منزلة بين هذين المنزلتين ، إلّا منزلة الخمول . و من تركه عجزا ، فقد أقام عذرا .
و هو متجلّى فيشرق ، و سريع فيلحق ، فهو لا يضيع أجر المحسنين » .
آنكه بداند حق را به علم يقين ، لزمه لزوما ، يعنى توجّه نكند به موجودى ديگر . بل گوييم : آنكه به مقام شهود رسد ، و آن مرتبه بالاتر است از علم يقين ، و آن مرتبه‌ايست كه نفس از مشاهدهء عالم كلّى و جهان حيات صرف و آگاهى نرمد . « 474 »
و اين حالت پس از آن باشد كه برهان وجود واجب الوجود چنان كه لايق است بداند ، و به جميع اعمال ناموسى قيام نمايد ، و لوازم رياضات و مجاهدات بجاى آورد ، و حبس حواس كند ، و دائم الفكر باشد ، تا يقين برهانى در دل او رسوخ پيدا كند ، و فرو گيرد . اين مقام را شهود گويند ، و لزوم درين حاصل بود منتهى را .
و گفتار معلّم كه آورد كه عجز « 475 »
، اشاره است به حال متوسّطين از روندگان كه گاهى عالم كلّى بريشان ظاهر شود چون برق ، و ناپديد گردد .
و اين حالت نه به واسطهء پنهانى جهان كلّى است ، بل به واسطهء عدم طاقت متوسطين است در مشاهده . و اين حالت بصيرت رونده را چون حالت چشم دردناك است كه در آفتاب باز نشود . و چون برابر آفتاب بگشايد به اراده ، بالطبع بر هم نهد .
و آفتاب همان ظهور خود داشته باشد . كه در جهان كلّى حركت و سكون نباشد ، و ثابت بود ، و عقل جزئى از مشاهدهء ( 98 پ ) جهان كلّى برمد ، و تاب نياورد .
( 474 ) - م « نرمد » ندارد .
( 475 ) - م : گفتار كه تركه عجز .