شرح فصوص الحكمة — الصفحة ٢٤٨

[ 22 ] ( كمال و لذت نفس مطمئنه عرفان حق اول است )

در ذات او نباشد ، و تامّ و فوق تامّ و كامل مطلق باشد .

و اين يقين اگرچه در اصل يقين بودن تفاوت نكند . امّا حضور در نفس دانا تفاوت كند ، كه تواند بود ( 90 پ ) كه دانا امرى را يقين داشته باشد ، و مدام متوجّه آن امر نباشد ، بل گاهى متوجّه شود ، و گاهى غافل . و اين مرتبهء يقين مبتدى است . بل نحوى ادون ازين هم هست ، كه يقين در وجود امرى باشد ، و آن اين تصوّر تام نباشد ، چنانچه حال مبتدى است در تصوّر لا خلأ و لا ملأ ، كه مبتدى برهان يقين كند در اينكه بالاى آسمان آخر لا خلأ بود ، و كاملا تصديق كند . و اين معنى در ذهن او درنيايد ، بل مدام قوّهء واهمه پيش او آورد « 428 »

فضائى ، و آن را غير متناهى نتواند فهميد ، و در حيرت افتد ، و هر چند خواهند به سبب استيلاء « 429 »

واهمه اكثر اهل عالم در تصوّر مجرّد همين حال دارند .

و گاه بود كه اين حال موجب انكار شود نحو وجود مجرّد را مجملا « 430 »

.

چون يقين مستولى شود بر نفس ؛ نفس را از حدّ تغيّر بيرون برد ، و ثابت گرداند ، كه نفس به صورت يقينى بالفعل موجود باشد . و صورت يقينى ثابت ، پس نفس را تغيّر نتواند بود ، كه مدام با يقين است . و اين استيلاء زياده شود ، چندان كه فروگيرد نفس دانا را ، و هيچ از حالات ديگر نگذارد ، و صفات رذيله را بسوزاند ، و صفات كمالى گرداند همهء رذايل را ، و مدام ملتذ بماند به لذّت حقيقى بحت ، لذّتى كه افزون از آن نباشد . تفصيل اين سخنان در فصّ آينده بياوريم .

( 428 ) - م « آورد » ندارد .

( 429 ) - م : به استيلاى .

( 430 ) - م « مجملا » ندارد .