شرح فصوص الحكمة — الصفحة ٢٢٨
[ 18 ] ( معرفت پروردگار به ذات و به آثار )
كواكب ديگر دخل « 401 »
داشته باشند ، و آن كوكب صاحب دور را آثار ظاهر بود . و چون آن « 402 »
كوكب را اثر پنهان شود ، نوبت « 403 »
ظهور ديگرى شود درين عالم .
و اين سخنان ، كل به كتابهاى احكام نجوم باشد .
پس ازين ملاحظه ، راه رو بايد كه ملاحظه كند عجايب فطرت عالم مخلوقات حادثات ، و مشاهده نمايد كيفيّت امتزاج عناصر را بر اختلاف و تكون مواليد ، و اختلاف طعوم و روايع و گلها و رنگها و شكلها ، و عجايب فطرت كه در عالم نبات افتاد از سريان قواى افلاك و اختلاف امزجه ، چنان كه بسيارى از اين آثار را در كتب فلاحت نوشته‌اند ، و ننوشته‌اند الا اندكى .
پس عجايب ( 225 ) خلقت حيوان بيند از عظام و رباطات و قلب و شرايين و كبد و آورده و دماغ و نخاع و اعصاب و دروز دماغى و مفاصل و طبقات هفتگانهء چشم و اغشيه ، و طريق ارتباط اينها با هم . كه مشتمل است بر آن كتب تشريح .
و هر چه در آن عالم ملاحظه گردد درين عالم بيند ، پس قواى نفس ملاحظه كند ، و كيفيّت ارتقاى صور موجودات به حسّ مشترك ، و از آن به قوّهء عاقله ، و برگشتن از قوّهء عاقله ، و عكس انداختن بر خيال ، و از آن بر حسّ مشترك و جليديه گاهى . و هر دو دفتر عالمين اصغر و اكبر را مقابله كند ، و با هم برابر بيند ، پس انتقال كند به وجود مجرّدات عقلى ، و نحو احاطه آن خواهند « 404 »
( 83 پ ) به كل موجودات سفلى .
پس از آن تصديق وجود ذات احديّت ، كه محيط است به كل و بيرون از
( 401 ) - م : ديگر را داخل .
( 402 ) - م « آن » ندارد .
( 403 ) - م و ط : و نوبت .
( 404 ) - م « آن خواهند » ندارد .