شرح فصوص الحكمة — الصفحة ١٨٠

[ 14 ] ( علم اول وحدانى بود و در علم دوم كثرت باشد )

حقيقت كلى حيوان جسمى و قوهء جسمى نباشد و حال جسمى ، پس مجرد بود .

شيخ اشراقى را دو دليل است برين مطلب :

يكى آنكه انانيت تو « 291 »

ثابت است كه به هيچ وجه متبدل نگردد . چه هر كه به يقين داند كه همان شخص است از اول عمر تا به آخر عمر ، « 292 »

و هيچ ( 196 ) جزء از اجزاء بدن نيست كه ثابت باشد از اول عمر تا به آخر عمر . « 293 »

چه ( 64 پ ) بدن مدام در سيلان و تجدد است ، پس انانيّت هيچ كس به تن و اجزاء تن نباشد .

و ايضا گفت : تو از ذات خود هرگز غافل نباشى ، و هيچ جزء از اجزاء بدن نيست كه فراموش نشود گاهى . پس از آنچه گاهى فراموش شود ، نه آن باشد كه هرگز فراموش نشود . « 294 »

و پيداست كه اگر اين سخنان راست باشد ، لازم آيد كه حيوانات را نيز نفس مجرد باشد .

و اين دانشمند التزام كرده ، و مراتب تجرد و صفاى نفوس را مختلف دانسته .

و بعضى از دانايان تقرير دليل تجرد به اين نحو كرده‌اند .

قال الاستاد أبو على مسكويه في كتاب « الفوز الاصغر » ، « 295 »

بعد ما قال : انّ الكلام فى النفس و تحقيق ماهيّتها و حظّها من الوجود و بقائها بعد مفارقة البدن امر مستصعب غامض ، و لا سيّما يجرى للفيلسوف ما ليس غيرهم ، و ممّا يجده أيضا من علوّ الألفاظ لأجل مذهب الرجل في المحافى كلامه طلعة الاختصار المفرط لرياضة « 296 »

شبعته و اثبات . « 297 »

( 291 ) - م : بود .

( 292 ) - ط « عمر » ندارد .

( 293 ) - ط « عمر » ندارد .

( 294 ) - م « گاهى پس از آنچه . . . . نشود » ندارد .

( 295 ) - فصل 1 مسالهء 3 ص 27 نيز تهذيب الاخلاق ، مشكويهء رازى ص 4 چاپ 1966 بيروت .

( 296 ) - م : الرياضية .

( 297 ) - م : ذاتيات . عبارت در دو نسخه چنين است و در خود فوز اصغر « و لا سيما . . . اثبات » نيست .