شرح فصوص الحكمة — الصفحة ١٧٥

[ 14 ] ( علم اول وحدانى بود و در علم دوم كثرت باشد )

اصليه ، يعنى انشاء معدومى كند مرة اخرى از كتم عدم . و اين نه مذهب متكلّمان است .

بلكه ايشان دو فرقه‌اند :

بعضى گويند : بدن بعينه بر گردد از اجزاء اصليه ، و اجزاء اصليه محفوظ و ممتاز نباشد .

و بعضى گويند : نفس مجرد است ، و مثاب و معاقب نفس است نه بدن . اما در وقت ثواب و عقاب البته نفس در بدنى بود . و اين نه آن بدن معدوم باشد ، كه المعدوم لا يعاد . و اين مذهب « محقق طوسى » است .

ما حصل گفتار اينكه اگر اعادهء معدوم جايز باشد بعينه ، متكلّمان را احتياج به اجزاى اصليّه نيست كه باقى دانند . چه چنان كه اجزاى ديگر چون صورت نوعى بدن اعاده مىشود بعد از عدم ، و متميز است ، آن اجزاء نيز اعاده تواند شد ، كه متميز باشد . مگر اينكه گويند : تميز صورت زيد به اجزاء است بعد از اعاده ، و اين سخن انسب است « 270 »

. و اگر اعاده جايز ندانند ، وجود اجزاء نفع ندهد ، كه زيد آن زيد « 271 »

باشد كه معدوم شد گو « 272 »

جزئى ازو آن همه باشد .

اين همه با كسى است كه به تجرّد نفس قائل نباشد ، كه اگر به تجرّد نفس قائل باشد ، و مثاب و معاقب نفس را داند در بدنى ؛ اين سخنان با او ( 63 ر ) نتوان گفت .

تفصيل اين سخنان ان شاء اللّه به « رسالهء كلام » كه وعده كرده شد بياوريم بعون اللّه و حسن توفيقه .

ما حصل سخن اينكه پيش فلسفى قيامت به اين معنى درست نباشد ، كه ايشان

( 270 ) - م : آنست .

( 271 ) - ط « زيد » ندارد .

( 272 ) - م : لو .