روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٤

حجيت ظواهر قرآن

( قائلين به حجيت ظواهر ) دلايلى براى اثبات گفتار خود دارند كه به برخى از آنها اشارت مىرود :

1 . پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شيوهء خاصى براى تفهيم و تفهّم آيات الهى اختصاص نداد ، بلكه از همان شيوه‌اى كه در ميان مردم رايج بود ، استفاده كرده ، و با آنها مانند خودشان سخن مىگفت ؛ قرآن را بر مردم مىخواند ، و اوامر و نواهى خداوند را به مردم مىفهماند و مردم نيز ظاهر سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را حجت مىدانستند و به آن عمل مىكردند .

2 . سيرهء عقلا : بنا و شيوهء عقلا همواره بر اين بوده است كه آنچه از ظاهر كلمات مىفهميدند به آن عمل مىكردند و به دنبال قرينه ، مخصص ، معناى مجازى و . . . نمىگشتند .

3 . آياتى از قرآن دلالت مىكند كه به ظاهر قرآن مىتوان تمسك كرد و به آن عمل نمود ، اين آيات چند دسته هستند :

الف . آيات تدبّر :

أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً ؛ « 1 » آيا در قرآن انديشه نمىكنند . اگر اين كتاب از جانب غير خدا مىبود اختلافات فراوانى در آن مىيافتيد . »

ب . آيات قرآن آسان :

وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ ؛ « 2 » به راستى ما قرآن را براى يادآورى [ مردم ] آسان كرديم . »

فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ . . . ؛ « 3 » ما فقط قرآن را بر زبان تو آسان ساختيم تا پرهيزگاران را به وسيلهء آن بشارت دهى . »

ج . آيات بيان و تبيان و تبيين :

هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ ؛ « 4 » اين ( قرآن ) بيانى است براى عموم مردم . »

وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ ؛ « 5 » و ما اين كتاب را

( 1 ) نساء / 82 و نيز مانند ص / 29 و محمد / 24 . ( 2 ) قمر / 17 ، 22 ، 32 و 40 . ( 3 ) مريم / 97 و نيز مانند دخان / 58 . ( 4 ) آل عمران / 138 . ( 5 ) نحل / 89 .