روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٤

ب . شرايط خاص

آن را تفسير علمى نام نهاد . بدين جهت براى تفسير علمى صحيح ، مبانى و شرايطى لازم است تا صحت و اعتبار تفسير صحيح از سقيم شناخته شود ، اين شرايط را مىتوان به دو دسته تقسيم نمود :

الف . شرايط عام

منظور از شرايط عام ، شرايطى است كه در هر تفسير و براى هر مفسر لازم است ، كه در بحث تفسير اجتهادى به طور كامل بيان شد و در اين جا به برخى از آنها اشارت مىرود :

1 . دانش مفسر به علوم گوناگون در تفسير علمى لازم است مفسر شرايط لازم را ؛ مانند آگاهى و آشنايى به علوم مقدماتى داشته باشد ، از جمله آشنايى با ادبيات عرب ( صرف ، نحو ، معانى و بيان ) ، آشنايى با فقه ، كلام ، رجال ، حديث شناسى ، شأن نزول آيات و . . .

2 . ايمان و تقواى لازم براى ارائهء مقصود خداوند متعال از آيه .

3 . تسلط بر مباحث علوم قرآنى .

4 . توجه به آيات هم محتوا و همانند در لفظ .

5 . توجه به اخبار و احاديث تفسيرى و شناخت صحيح و ضعيف آن .

6 . توجه به ديدگاه مشهور يا اتفاق مفسران در تفسير آيهء مورد نظر .

7 . مطابق بودن ظاهر آيه بر نظريهء علمى ، بدون تكلّف .

8 . احتراز از تفسير به رأى و تحميل ديدگاه شخصى .

9 . تفسير مورد نظر ، مخالف قوانين مسلم شرعى نباشد .

10 . ديدگاه به دست آمده مخالف قوانين عقلى نباشد .

11 . تفسير علمى آيه ، مخالف قوانين لفظى نباشد .

12 . مفهوم مورد نظر ، مخالف با آيات ديگر قرآن نباشد .

ب . شرايط خاص

افزون بر موارد گذشته بايد براى تفسير علمى شرايط و مبانى ويژه نيز در نظر داشت ، كه به