روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى ) — الصفحة ١٨٤
ديدگاه‌ها در معناى تفسير به رأى
همچنين موارد استعمال لغات و جمله‌ها ايجاب مىكند ، عبارات و كلمات را معنا كند ، و تنها در صورتى مىتوان از معانى حقيقى الفاظ و قواعد ادبى عدول كرد ، كه قرينهء روشنى از عقل يا دلايل ديگر وجود داشته باشد .
به عبارت ديگر : حمل الفاظ بر معنا مجازى ، يا كنايى دليل و قرينهء روشن مىخواهد و بدون آن مجاز نيست .
اين موضوع اختصاصى به جمله‌ها و الفاظ قرآن و حديث ندارد ، در تمام قراردادها ، عهدنامه‌ها ، پيمان‌ها ، وصيت‌نامه‌ها و خلاصه هر گونه نوشته و كتاب و همچنين سخنرانىها ، همين قانون حكومت مىكند .
12 . يكى ديگر از معانى تفسير به رأى اين است كه ، مفهوم جمله‌اى را چنان كه قواعد ادبى و لغت اقتضا مىكند بپذيريم ، ولى در تطبيق آن بر مصاديق ، مرتكب تحريف شويم و چيزى را كه مصداق آن نيست بر طبق سليقهء شخصى خود نمونه‌اى از آن معرفى كنيم . « 1 »
نتيجه : از ديدگاه‌هاى دانشمندان استفاده مىشود كه ، تفسير به رأى يك مصداق ندارد ، بلكه مصاديق متعددى خواهد داشت كه برخى از آنها عبارتند از :
الف . تفسير آيات متشابه بدون استفاده از اخبار و آثار ائمهء معصومين عليهم السّلام .
ب . تفسير قرآن با پيش فرض و عقيدهء قبلى كه انسان دارد و آيه‌اى را بر آن تطبيق دهد .
ج . تفسيرى كه مطابق با ظاهر آيه نباشد .
د . تفسيرى كه هيچ دليلى از قرآن ، روايات و عقل براى آن وجود نداشته باشد .
ه . تفسيرى كه تنها براساس تعصب مذهبى بدون دليل از ظاهر آيه يا روايات باشد .
و . ارتكاب تحريف در ارائهء نمونه و مصداق .
ز . حمل الفاظ بر معانى مجازى ، كنايى ، استعارى بدون شاهد و دليل .
ح . مفسر ، بدون داشتن علوم و شرايط صحيح ، دست به تفسير بزند .
ط . تفسير بر اساس هواى نفس و استحسان شخصى .
( 1 ) آية اللّه مكارم شيرازى ، جزوهء تفسير به رأى 23 - 26 .