روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩
3 . شرح مفردات
طبرى در تفسير خود روايتى را از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در تفسير « صلوة وسطى » در آيهء حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى نقل مىكند كه آن حضرت فرمود :
« انّها صلاة العصر » « 1 » .
در روايات وارده از ائمهء اطهار عليهم السّلام « صلاة الوسطى » به « صلاة الظّهر » تفسير شده است .
ب . شرح اصطلاحات غير احكام : پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم موارد زيادى از اصطلاحات قرآنى كه در مورد احكام نيست شرح و توضيح دادهاند ، از جمله اين كه فرمود :
انّ المغضوب عليهم هم اليهود و انّ الضالّين النّصارى ؛ « 2 »
منظور از مغضوب عليهم ( در سوره حمد ) ، يهود ، و مراد از ضالّين ، نصارى هستند . » و اين ديدگاه قريب به اتفاق مفسّران عامه و خاصه « 3 » است .
و نيز آن حضرت در تفسير « مقام محمود » : در آيهء شريفهء عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً فرمود :
« هو المقام الذى اشفع فيه لأمّتى »
( و فى لفظ « هى الشّفاعة » ) « 4 » كه « مقام محمود » را به « مقام شفاعت » تفسير نمودند .
3 . شرح مفردات
3 . شرح مفردات
گاهى معناى برخى مفردات و الفاظ قرآنى بر صحابه روشن نبود ، بدين جهت از پيامبر سؤال مىكردند كه معناى فلان لفظ چيست ؟ حضرت آن را شرح مىدادند .
ابن عباس مىگويد :
سأل رجل رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قال : ارأيت قول اللّه . . . الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ « 5 » ما عضين ؟ قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : آمنوا ببعض و كفروا ببعض . « 6 »
از معناى « عضين » سؤال شد و حضرت آن را معنا كردند .
سيوطى نقل مىكند كه ،
« قيل يا رسول اللّه ما العدل ؟ قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : العدل ، الفدية » « 7 »
از معناى عدل در آيهء شريفهء وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ سؤال شد ، حضرت فرمود : يعنى فديه و عوض دادن .
( 1 ) طبرى ، جامع البيان ، ج 2 / 555 . ( 2 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 2 / 244 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 1 / 35 . ( 4 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 2 / 254 ، ايشان مىگويد اين روايت سندهاى فراوان دارد . ( 5 ) حجر / 91 . ( 6 ) الاتقان ج 2 / 253 . ( 7 ) همان ، ص 245 .