منية المريد ( فارسى ) — الصفحة ١٦٠

رفتار موسى عليه السلام با خضر عليه السلام

معلم به ديگران آموخت درعين‌حال خضر عليه السّلام پاسخى كه بوى داد حاكى از كمال بىادبى و ابراز عجز و ناتوانى موسى عليه السّلام است كه فرموده ( سورهء كهف آية شصت و ششم ) إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْراً ، ناگفته نماند به طورىكه ظاهر آيه دلالت دارد همان معنىايست كه مذكور داشتيم ليكن فوائد و آدابى در او به كار برده شده از قبيل ادب استاد ، و ارجمند شمردن دانش ، و بزرگى رتبهء علم و بنيش ، كه شايسته است همگان بدان تأسى نموده و از پيروى او خوددارى ننمايند ، كه يادآورى از همه آنها با وضعيت فعلى اين رساله سازش ندارد ، ليكن از نظر استفاده از جملهء آنها كه نسبتا با كتاب ما تناسبى دارد چنان كه خواننده وجه مناسبت را با بيان روشنى خواهد فهميد بقسمتى از آنها اشاره ميكنيم .

نخست : خضر عليه السّلام موسى عليه السّلام را بصفت ناشكيبى توصيف نموده ، زيرا كه بر اثر تعلم دانش از رتبه و مقدار او كاسته شود ، باضافه با چنين مرتبهء كه دارا گرديده اگر شكيبائى ورزد و صبر كند مقام شكيبايان كه خداى وعدهء كرامت بايشان فرموده و به نماز و آمرزش خويش مژده داده دريابد .

دوم : خضر عليه السّلام نفى هنگام استطاعت ( لَنْ تَسْتَطِيعَ ) را موكول دانسته بر صبرى كه ايجاب مىكند قطع طمع از مقام او ( خضر ) را كه :

از راه كوشش بمقام من نخواهى رسيد با آنكه بيشتر اوقات موضوعيست كه براى بشر مقدور مىباشد ، نهايت چيزى كه مناسب با حال استاد است تنها توصيهء بصبر ، نه ابراز ناتوانى و درماندگى شاگرد ( از اين راه معلمين نميتوانند خود ، و شاگردشان را خضر و موسى عليه السّلام دانند ، زيرا رتبهء تحصيلى موسى ديگر ، و مرتبه معلمى خضر از آن بالاتر است ، كار نيكان را قياس خود مگير ) .