نير اعظم در شناخت نبض و انواع آن ( فارسى ) — الصفحة ٩٨

4 . نبض صغير و بطىء

جذب هواى بارد است ، و شدّت يبوست آنكه مستلزم صلابت آلت و عصيان آن از انبساط تام است .

و يا سبب صغر اين نبض :

- انضغاط رگ باشد زير گوشت ، و باعث سرعت تدارك حاجت كه از عظم فوت شده ؛ چنانچه نبض سمين همچنين باشد . اما اگر فربهى او از گوشت باشد ، سرعت و قوّت بيشتر بود ، و اگر فربهى او از شحم باشد ، بر خلاف آن بود .

- و يا انضغاط قوّه تحت ماده [ است ] .

چنانچه در ابتداى نوبت حماى عفنى پديد آيد و [ نبض در اين حال ] مختلف بود * و در ميانهء نوبت ، عظيم و قوى گردد .

و صغر كه از ضعف قوّه و قلّت حاجت بود ، حصول او با سرعت ممكن نباشد . چه ، سرعت را قوّت و شدّت حاجت در كار است .

4 . نبض صغير و بطىء

4 . نبض صغير و بطىء

سبب او نقصان حاجت است بنا بر غلبهء برودت * و ضعف قليل . چه :

- اگر سبب صغر و بطوء ضعف قوّه به كثرت بود ، بدون ضعف نبض نباشد .

- و اگر سبب صغر ، باوجود ضعف ، صلابت آلت بود ، بدون صلابت نبض ممكن نبود .

- و اگر باوجود قوّت صلابت آلت موجب صغر باشد ، در اين صورت وجود بطوء با صغر امكان ندارد . چه ، قوّت قوّه با صلابت آلت موجب سرعت است نه بطوء ، و قوّت قوّه با لين آلت باعث عظم است نه صغر .

پس ، نقصان حاجت سبب اين قسم باشد نه غير او . اما گاهى انضغاط رگ مع قلّت حاجت نيز باشد .

و گويند كه نبض كهول * و مزاج بارد چنين باشد ؛ لقلة الحاجة الى الترويح .

و اين نبض در سمين كه فربهى او از شحم بود نيز مىباشد ، بنا بر