نير اعظم در شناخت نبض و انواع آن ( فارسى ) — الصفحة ٦٧

جنس ششم مأخوذ از ملمس نبض

شريان .

* بعد از آن ، دست بر شريان گذارند و نسبت نمايند كيفيّت آن را به سوى كيفيّتى كه اين ملمس مستحق آن است . پس :

- اگر احرّ از آن بود ( چنان‌كه در [ حماى ] دق ) ، حكم كرده شود كه آن حارّ است .

- و اگر ابرد باشد ، حكم نمايند كه آن بارد است .

- و الّا حكم بر معتدل نمايند .

و توجيه معقول در باب احساس برودت شريان همين است كه ملمس شريان نسبت به حرارت حالت صحت يا به نسبت حال معتدل المزاج سرد نمايد .

بالجمله :

* ملمس حارّ دلالت مىنمايد بر زيادتى سخونت روح و خون كه در تجويف رگ است . و سبب سخونت آن هر دو از اسباب مسخّنه است ( مثل حركت بدنى ، و [ حركت ] نفسانى ، و ملاقات مسخّن بالفعل ، و [ ملاقات مسخن ] بالقوه ، و تكاثف مسام ، و عفونت ) .

* و ملمس بارد دلالت مىكند بر برودت آنچه در تجويف شريان است از خون و روح .

* و معتدل ميان اين هر دو ، دلالت بر اعتدال خون و روح در حرارت و برودت مىنمايد .