ولايات دارالمرز ايران ( گيلان ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٨
مرتضى قلى خان
طالش به قتل رسيد .
گملين هدايت خان را مردى كه داراى طبعى عالى بوده است معرفى مىكند اما در عين حال او را آدمى خوشگذران مىداند كه اوقات خود را در ميان زنان خود و كودكان گرجى به عياشى و خوشگذرانى مىگذراند . ولى گيلانيها به طوريكه فريزر نوشته است از دوران حكومت او راضى بودند و از آن دوره به شيرينى و منصفانه ياد مىكنند .
فورستر
Forster
با اظهاراتى مخالف در سال 1199 هجرى ( 1784 ) مىگويد كه هدايت خان در حدود شصت سال داشته و مردى طماع و ظالم و كم جرات و سست عنصر بوده است .
صرف نظر از اين اظهارات در زمان او در رشت تعداد زيادى از مهاجرين ارمنى و عدهء قابل توجهى روس و تودهء بسيارى از هندو و يهود مقيم بودند كه هر دسته كاروانسرائى جداگانه داشته‌اند . هدايت خان كه مردى بسيار روشنفكر بود مىدانست كه بايد از آنها به منظور رونق بازرگانى خود و ثروت كشورش حمايت نمايد . اما مردم رشت كه احساسات آزاديخواهانهء رهبر خود را درك نمىكردند خارجيها را تا آنجا مورد شكنجه و آزار قرار دادند كه ناگزير شدند اين شهر را ترك كنند .
غرامتى كه از گيلان به شاه ايران پرداخت مىگرديد بالغ بر 2500 من ( در حدود 13600 كيلو ) ابريشم بوده است
مرتضى قلى خان
مرتضى قلى خان
مرتضى قلى خان كه رابطه‌اش با برادرش آقا محمد خان قاجار تيره شده بود به طرف شيروان عقب نشست و به كمك مصطفى قلى خان طالش و فتحعلى خان كبه
Kobbe
و شيخعلى خان باكوئى