ولايات دارالمرز ايران ( گيلان ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥
اسلام
مذهب
مذهب
پيش از اسلام ، عده‌اى از ساكنان گيلان و ديلمان زرتشتى و عده‌اى ديگر بت‌پرست بودند .
آئين مسيحى
آئين مسيحى
با آنكه دو نفر كشيش در ديلم و دو نفر ديگر در رى و طبرستان وجود داشته‌اند به نظر نمىرسد كه آئين مسيحى پيشرفت قابل ملاحظه‌اى در مناطق گيلان كرده باشد . اسمانى
Asemani
نام كشيشهاى گيلان و ديلم را سابخال‌جسوس
Sabxal jesus
و كارداگ ذكر كرده است « 1 » .
مسلك مزدك يا مزدكى كه به نام زنش خرّمه
Xorrama
كه پس از اعدام شوهر خود به تبليغ پرداخت ، خرميه ناميده مىشد در ناحيهء ديلم با تغييراتى روبرو گرديد .
اسلام
اسلام
پس از شكست ايرانيها در قادسيه ، چهار هزار نفر از سربازان ديلم تصميم گرفتند كه به اسلام بگروند و به اعراب در جنگ جلولا كمك كنند ، به همين سبب با مسلمانها در كوفه مستقر شدند . از آن به بعد كسانى كه از طرف خليفهء بغداد تحت شكنجه و تعقيب بودند مىتوانستند
( 1 ) - در پنجشنبه 12 آوريل 351 ميلادى هيجده نفر از مسيحيان گيلان كه به سپاه ايرانيان كمك مىكردند با دو زن و فرزندانشان در كنار رود فرات به قتل رسيدند . اسامى آنها كه محفوظ مانده است عبارت است از : بريكيسو Berikiso . آبديسو Abdiso . سابور Sabur . ساناتروك Sanatruk . اورمزد Urmazd . آدارسابور Adar - Sabur . آلپيد Alpid . آيتالاها Aytatalha . مكيما Mekima و دو زن به نام آلمادار Almadar و فوبه Fobe . مايهء تأسف است كه فقط آغاز اين تاريخ براى ما مكشوف گرديده است . با اينحال گمان نمىرود كه در سرزمين گيل اطلاعات بيشترى از مؤسسات عيسوى پيدا شود . ( از « آئين مسيح در ايران در زمان سلسلهء ساسانيان » اثر ج . لابورت J . laburt پاريس 1904 )