يادنامه طبرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٧
نكته‌هاى بلاغى در تفسير طبرى [ دكتر محمد علوى مقدم ]
اولا طبرى گفته است 68 : تكرار فعل « رَأَيْتُهُمْ » براى تأكيد است و از جنبهء بلاغى حائز اهميت و نشان‌دهندهء قاطعيت و حتمى بودن مسئله است . در واقع قرآن خواسته است بگويد كه يوسف با شك و ترديد از خواب خود براى پدر سخن نگفته بلكه از روى قطع و يقين ، خواب را براى پدر بازگو كرده و تكرار آن از باب « كلّمت اخاك كلّمته » است .
نكتهء ديگرى كه طبرى در اين آيه بدان اشاره كرده ، كلمهء « ساجِدِينَ » است كه با « ين » جمع بسته شده و اين‌گونه جمع بستنها ، اختصاص به ذوى العقول دارد و در اين مورد ، لازم بود گفته شود « ساجدات » . طبرى در توضيحات خود گفته است : كه چون سجود از افعال انسانها و ذوى العقول است و شمس و قمر و كواكب در اين آيه هم كنايه از انسانهاست ، بنابراين « ساجِدِينَ » گفته شده است . و علت اينكه براى خورشيد و ماه و ستارگان هم ضمير « هم » به كار رفته اين است كه مرجع ضمير در معنى وحاق واقع ، برادران و پدر و مادر يوسف مىباشد . « * »
در بحث از آيهء : « . . . فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي . . . » ( هود / 78 ) كه لوط پيامبر به قوم خود مىگويد : « اى قوم از خدا بترسيد و مرا در پيشگاه مهمانانم رسوا مسازيد و آبروى مرا نبريد و با قصد سوء دربارهء مهمانانم ، مرا خوار نكنيد » طبرى از مفرد ، به معناى جمع سخن گفته و نوشته است 69 : و « الضّيف » فى لفظ واحد فى هذا الموضع بمعنى الجمع ، و العرب تسمّى الواحد و الجمع « ضيفا » به لفظ واحد . كما قالوا : رجل عدل و قوم عدل .
در بحث از آيهء : « وَ ما تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً « * * » » ( يونس / 61 ) كه بخش اول و دوم آيه ، به صورت مفرد و خطاب به پيامبر اكرم است و بخش سوم به صورت جمع و مورد خطاب عمومى است ( - و لا تعملون من عمل ) طبرى گفته است 70 : علاوه بر اينكه مىتوان گفت كه آيات قرآنى از سوى خدا مىباشد و تلاوت آنها از ناحيهء پيامبر اكرم است و عمل كردن بدانها به همهء مردم ارتباط دارد ، اصولا خطاب به يك فرد و سپس جمع را مخاطب ساختن از ويژگيهاى قرآن
* . طبرى از قول قتاده نقل كرده است : « الكواكب : اخوته ، و الشمس و القمر : ابواه . ر ك : تفسير طبرى 15 / 557 . * * . يعنى : در هيچ حال و انديشه‌اى نيستى و هيچ قسمتى از قرآن را تلاوت نمىكنى و هيچ عملى را انجام نمىدهيد مگر آنكه ما بر شما ناظر هستيم . . .