يادنامه طبرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٥
نكته‌هاى بلاغى در تفسير طبرى [ دكتر محمد علوى مقدم ]
افزوده است در صورتى كه ادات استفهام تكرار شود به قرينه مىتوان عبارت پس از ادات استفهام را حذف كرد همان‌طورى كه در آيهء مزبور پس از « كَيْفَ » عبارت « . . . يكون هولاء المشركين الذين نقضوا عهدهم » حذف شده به قرينهء آيهء پيشين كه قرآن گفت است :
« كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ . . . » ( توبه / 7 ) سپس طبرى ، براى تأييد گفتهء خود شعر كعب بن سعد الغنوى را نمونه آورده كه گفته است :
و خبر تمانى انّما الموت فى القرى * فكيف و هذى هضبة و كثيب
كه پس از « كَيْفَ » جملهء « يكون الموت فى القرى » حذف شده است 63 .
در بحث از آيهء : « قالُوا أَ تَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَتُ « * » اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ « * * » » . ( هود / 73 ) طبرى بر آن است كه الف و لام در كلمهء « الْبَيْتِ » عوض از مضاف اليهى است كه ابراهيم بوده باشد و در واقع جمله چنين بوده است و معناى حقيقى جمله اينست : « رحمة اللّه و سعادتة لكم اهل بيت ابراهيم » 64 .
رحمت الهى بر ابراهيم و خاندانش تنها اين نبوده كه خدا ، ابراهيم را از چنگال نمرود ستمگر رهايى بخشيد ، بلكه اين رحمت خدا ادامه يافته است به طورى كه مىتوان گفت : چه رحمتى بالاتر از وجود پيامبر اكرم ( ص ) ، كه از خاندان ابراهيم بوده است . در پايان آيه هم قرآن براى تأكيد بيشتر گفته است : « إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ « * * * » » .
در بحث از آيهء : « خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ . . . » ( هود / 107 ) كه قرآن مىخواهد بگويد : آنان‌كه شقاوتمند شدند ، جاودانه در آتش خواهند ماند ، تا زمانى كه آسمانها و زمين برپاست ، وى به صنعت تأبيد اشاره كرده و افزوده است كه معناى « ما دامت السموات و الارض » يعنى : ابدا و در توضيحات خود هم گفته است : « و ذلك انّ
مىكنند و نه پيمان را . شما را با زبان خود خشنود مىكنند ولى دلهاى آنان ابا دارد و اكثر آنها نافرمانبردارند . * . در نوشتن كلمهء « رحمت » با تاى مبسوطه ، رعايت رسم الخط قرآنها شده است ، زيرا مىگويند نوشتن با تاى مبسوط دلالت بر بسط رحمت الهى مىكند . * * . يعنى : گفتند : از فرمان خدا در شگفتى ؟ اين رحمت خدا و بركاتش بر شما خانواده است ، چرا كه او حميد و مجيد است . * * * . يعنى به قول طبرى : ان اللّه محمود فى تفضّله عليكم بما تفضّل به من النعم عليكم و على سائر خلقه . مجيد : ذو مجد و مدح و ثناء كريم . تفسير طبرى ج 15 / 400